Тарихда илк бор чўчқа буйраги инсон танасида 271 кун ишлади

АҚШда генетик жиҳатдан ўзгартирилган чўчқадан кўчириб ўтказилган буйрак одам организмида 271 кун давомида ишлаб турди. Бу ҳақдаги тадқиқот “Haberler”да эълон қилинди.

Нашрга кўра, АҚШда генетик жиҳатдан ўзгартирилган чўчқадан Тим Эндрюс исмли беморга кўчириб ўтказилган буйрак унинг организмида 271 кун давомида ишлаган. Ушбу трансплантация ҳозиргача инсон танасида фаолият кўрсатган чўчқа буйрагининг энг узоқ муддат ишлаган ҳолати сифатида қайд этилган. Мутахассислар бу натижани орган кутаётган беморлар учун ҳайвон аъзосини одамга кўчириб ўтказиш бўйича тадқиқотларда муҳим ютуқ сифатида баҳоламоқда.

“Mass General Brigham” шифохонаси жамоасининг маълум қилишича, ушбу натижалар чўчқа органлари инсон органи топилгунига қадар беморлар учун “кўприк” вазифасини бажариши мумкинлигини кўрсатмоқда.

Маълум қилинишича, 2-турдаги қандли диабет билан боғлиқ терминал босқичдаги буйрак етишмовчилигидан азият чеккан Эндрюсда операция 2025 йил 25 январь куни, у 66 ёшдалигида ўтказилган. “The Lancet” журналида эълон қилинган маълумотларга кўра, кўчириб ўтказилган чўчқа буйраги операциядан сўнг дарҳол ишлай бошлаган. Буйрак 271 кун давомида фаолият кўрсатган ва ўша йилнинг октябрь ойида бемор организмидан олиб ташланган.

Эндрюснинг айтишича, ушбу трансплантация унга янги умид берган. У бир неча ой давомида диализ аппаратига боғланмаган ҳолда ҳаёт кечириш имконига эга бўлган.

Трансплантациядан кейинги дастлабки даврда беморнинг иммун тизимида кўчириб ўтказилган органни рад этиш белгилари кузатилган. Шифокорлар қўлланилаётган дори-дармонларни мослаштириш орқали ушбу ҳолатни назорат остига олган. Бироқ тахминан олти ой ўтгач, буйракнинг қон томирларида шикастланиш ва яллиғланиш ривожланган. Вақт ўтиши билан буйрак ўз фаолиятини йўқота бошлаган ва шу сабабли орган олиб ташланган. Шифокорларнинг маълум қилишича, буйракдаги шикастланишнинг аниқ сабаби ҳозирча аниқланмаган.

Чўчқа буйраги олиб ташланганидан сўнг, Эндрюс 82 кун давомида диализ муолажасини олган. Кейинчалик унга инсон доноридан буйрак кўчириб ўтказилган ва мазкур буйрак яхши фаолият кўрсатаётгани қайд этилган.

Ушбу трансплантацияда оддий чўчқа буйрагидан фойдаланилмаган. Тадқиқотчилар юкатан миниатюра чўчқаларининг геномига 69 та генетик ўзгартириш киритган. Мазкур ўзгартиришлар ёрдамида инсон иммун тизимининг ҳужумига сабаб бўлиши мумкин бўлган чўчқага хос айрим хусусиятлар йўқ қилинган. Шунингдек, органнинг инсон организми билан мослигини оширишга ёрдам берадиган генетик ўзгаришлар амалга оширилган. Бундан ташқари, чўчқа геномида мавжуд бўлган айрим вируслар сабабли юзага келиши мумкин бўлган инфекциялар хавфини камайтириш ҳам кўзда тутилган.

Маълумот учун, бошқа турга мансуб ҳайвонлардан инсонга ҳужайралар, тўқималар ёки органларни кўчириб ўтказиш ксенотрансплантация деб аталади. Чўчқалар ушбу йўналишдаги тадқиқотларнинг марказида турибди. Бунинг асосий сабабларидан бири – уларнинг органлари ҳажми жиҳатидан инсон органларига яқин эканидир. Бундан ташқари, чўчқаларни нисбатан осон кўпайтириш мумкин.

“Mass General Brigham” трансплантация фанлари маркази доктори Леонардо Риелланинг сўзларига кўра, ксенотрансплантация келажакда, айниқса тирик донори бўлмаган беморлар учун муҳим имкониятга айланиши мумкин.

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ Японияда олимлар 2028 йилдан бошлаб генетик ўзгартирилган чўчқа буйракларини инсонларга кўчириб ўтказиш бўйича клиник синовларни бошлашни режалаштираётгани ҳақида хабар берилган эди.