Қатллар мамлакати: Эроннинг энг йирик қамоқхонасида маҳкумлар очлик эълон қилди

Эроннинг энг йирик қамоқхонаси – Ғезел Ҳисорда ўлим жазосига ҳукм қилинган камида 1 500 нафар маҳкум қатл жазолари кескин кўпайганига қарши оммавий очлик акциясини бошлади. Бу ҳақда “The Guardian” хабар берди.

Маълум қилинишича, акция икки ҳафта аввал гиёҳвандлик билан боғлиқ айбловлар бўйича ҳукм қилинган олти нафар маҳкум эҳтимолий қатл олдидан яккахонага ўтказилганидан кейин бошланган.

Муҳожирликдаги ҳуқуқ ҳимояси ташкилотлари тарқатган видеоларда маҳкумлар қамоқхона йўлагида “Қатлларга йўқ” деган ёзувли плакатларни ушлаб, “Бизнинг овозимиз бўлинг” дея шиорлар айтаётгани акс этган.

Видеолардан бирида маҳкум очлик акциясининг олтинчи куни ҳам қамоқхона маъмурияти эътирозга жавоб бермагани учун лабларини тикаётганини айтган. Кейинги лавҳада эса бошқа маҳкум унинг лабларини игна ва ип билан тикаётгани кўринган. Яна бир видеода маҳкум соғлиғи ёмонлашаётганлар учун шошилинч тиббий ёрдам чақириб, қоровуллар уларни тиббиёт бўлимига олиб чиқишга рухсат бермаётганини айтган.

Бу акция 2024 йил январидан бери Эрон қамоқхоналарида давом этаётган маҳкумлар бошчилигидаги қатл жазосига қарши кампаниянинг навбатдаги босқичи ҳисобланади.

Ослода жойлашган “Iran Human Rights” ташкилоти маълумотларига кўра, жорий йил бошидан буён Эронда камида 424 нафар одам қатл этилган, яна юзлаб маҳкумлар ўлим жазосини кутиб турибди. Қатл этилганларнинг аксарияти гиёҳвандлик билан боғлиқ жиноятлар бўйича ҳукм қилинган.

Бугун, 28 июль куни эса ҳукумат 2026 йил январ ойидаги ҳукуматга қарши намойишлар вақтида икки нафар полиция ходимининг ўлимига алоқадорликда айбланган икки эркакни “Аллоҳга қарши уруш очиш” айблови билан дорга осган. Жорий йилда намойишларга алоқадор 26 киши қатл этилган.

“Iran Human Rights” директори Маҳмуд Амирий-Моғаддам гиёҳвандлик ишлари бўйича ўлим жазосига ҳукм қилинганлар Эрондаги энг ҳимоясиз маҳкумлар эканини айтган. Унинг сўзларига кўра, ўтган йили камида 795 киши гиёҳвандликка оид айбловлар билан қатл этилган, аммо бу халқаро ҳамжамият ёки ижтимоий тармоқларда деярли акс-садо бермаган. Амирий-Моғаддам маҳкумлар бу акция орқали халқаро ҳамжамият қатллар нархини сиёсий жиҳатдан оширишини умид қилаётганини таъкидлаган.

Amnesty International’нинг маълум қилишича, миллий хавфсизлик ва гиёҳвандлик ишларини кўрадиган инқилобий судлар мустақил эмас ҳамда кўп ҳолларда адолатсиз суд жараёнларидан кейин оғир жазолар, жумладан ўлим жазоларини тайинлайди.

“The Guardian”га етказилган маҳкумлардан бирининг мурожаатида улар тирикчилик учун қилган биринчи хатоси туфайли ўлим жазосига маҳкум этилганидан афсусда экани айтилган.

“Дунёнинг қаерида инсон биринчи хатоси учун ҳаётидан маҳрум этилади?” деган у.

2025 йил октябрь ойида ҳам ушбу қамоқхонада 1 500 нафардан ортиқ маҳкум олти кунлик очлик акцияси ўтказган ва шундан кейин ҳукумат вакиллари қамоқхонага ташриф буюрган. Бироқ ҳуқуқ фаоллари ўшандан буён шароитлар яхшиланмаганини билдирмоқда.

Ҳуқуқшунос Муин Хазаелийнинг айтишича, гиёҳвандлик ишлари бўйича ноҳақ суд жараёнлари ва қатллар давом этмоқда. Унинг таъкидлашича, кўплаб айбланувчилар адвокат ёрдами ва ўзини ҳимоя қилиш имкониятисиз қолмоқда, айрим ҳолатларда эса камбағал ёки этник озчилик вакилларига қарши сохта айбловлар қўйилмоқда.

Ҳуқуқ ҳимоячиларига кўра, АҚШ билан уруш ортидан жорий йилда қатллар сони янада ошган. Намойишларда иштирок этган сиёсий маҳкумларга нисбатан ҳам ўлим жазолари кўпайган бўлиб, кўплаб ҳукмлар қийноқлар остида олинган иқрорликларга асосланган.

Ғезел Ҳисор қамоқхонасидаги маҳкумларнинг қариндошлари уларни қўллаб-қувватлаб қамоқхона ташқарисида норозилик акцияси ўтказган. Манбаларга кўра, хавфсизлик кучлари ушбу йиғинни куч ишлатиб тарқатган.

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ Эрон Олий раҳбари Мужтабо Хоманаий илк бор оммавий амнистия эълон қилганди. У 2 мингдан ортиқ маҳкумни афв этиш ёки жазосини енгиллаштириш ҳақида буйруқ берганди.