Эрондаги вазият сабаб нефть нархи кескин қимматлаб кетди

Яқин Шарқдаги кескин геосиёсий вазият туфайли Brent маркали нефть нархи баррели учун қарийб 120 долларга яқинлашди. Бу кўрсаткич 2022 йил июнь ойидан бери биринчи марта кузатилмоқда.

Бугун, 9 март куни савдолар очилиши билан Brent нефтининг май ойи фьючерслари ICE Лондон биржасида кескин қимматлашган. Тошкент вақти билан соат 07:33 ҳолатига кўра, нарх 28,92 фоизга ўсиб, баррели 119,5 долларга етди. Кейинчалик ўсиш суръати бироз секинлашиб, соат 09:25 ҳолатига кўра нарх 25,16 фоизга кўтарилиб, 116,01 доллар атрофида шаклланди.

Нефть нархининг кескин ошишига АҚШ ва Исроил 28 февраль куни Эронга қарши бошлаган ҳарбий операция сабаб бўлгани айтилмоқда. Бу можаро оқибатида бир нечта давлатлар ҳам қарама-қаршиликка жалб қилинди. Эрон эса жавоб тариқасида Исроил ва Форс кўрфази давлатларидаги АҚШ базаларига ракета ҳамда дронлар билан зарба берган.

Ҳарбий ҳаракатлар бошланганидан кейин дунё нефть ташишининг энг муҳим йўлларидан бири бўлган Ҳормуз бўғози ёпилди. Бу йўлак орқали жаҳонда ишлаб чиқарилаётган нефтьнинг тахминан 20 фоизи ташилар эди.

Ҳормуз бўғози нафақат Эрон, балки Баҳрайн, Ироқ, Қатар, Кувайт, Саудия Арабистони ва Бирлашган Араб Амирликлари учун ҳам асосий нефть экспорт йўли ҳисобланади. Маълумотларга кўра, бу йўлак орқали кунига тахминан 13,4 миллион баррель нефть ташилган.

Таҳлилчиларга кўра, март ойи бошидан бери нефть нархи 60 фоиздан кўпроққа ошган. Глобал Риск Манагемент бош таҳлилчиси Арне Расмуссен бозор уруш қанча давом этишини кам баҳолаганини таъкидлаб, трейдерлар хавфни англай бошлагани сари “қор тўпи эффекти” юзага келганини айтди.

Қатар Энергетика вазири Саад Шерида ал-Каабий танкерлар Ҳормуз бўғози орқали ўта олмаса, икки-уч ҳафта ичида нефть нархи баррели учун 150 долларгача чиқиши мумкинлигини билдирди. У шунингдек табиий газ нархи ҳам кескин ошиб, 1 мегаватт-соат учун 117 евро (минг куб метр учун тахминан 1420 доллар)гача етиши мумкинлигини айтди.
JPMorgan бош иқтисодчиси Брюс Касман эса жаҳон иқтисодиёти ҳали ҳам Яқин Шарқдан нефть ва газ етказиб беришга катта даражада боғлиқлигини таъкидлади. Унинг фикрича, қисқа муддатда нефть нархи 120 долларгача кўтарилиши мумкин, кейин эса вазият бироз тинчиса барқарорлашиши эҳтимол.

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ АҚШ Эронга қарши уруш фонида Россия нефти ва “соя флоти” қарши санкцияларни бир ой муддатга фақат Ҳиндистон учун тўхтатганди.