“75 лар хати”. Собиқ парламент раиси, Бош прокурор ва МХДҚ раиси қора курсида

Бишкекнинг Первомай туман суди Жогорку Кенешнинг собиқ тўрағаси (парламент раиси) Нурланбек Турғунбек ўғлига нисбатан очилган жиноят ишини моҳиятан кўриб чиқишга ҳали киришмади. Бу ҳақда унинг адвокати маълум қилди.

Ҳимоячининг сўзларига кўра, кеча, 8 июнь куни ўтказилган суд мажлисида процессуал масалалар, жумладан, ҳибсда сақланаётган иш фигурантларининг эҳтиёт чорасини ўзгартириш тўғрисидаги илтимосномалар, шунингдек, махфийлаштирилган гувоҳларни сўроқ қилиш тартиби кўриб чиқилган.

“Иш бўйича ҳали бирорта ҳам гувоҳ сўроқ қилинмади. Суд ишнинг барча материалларини ҳали ўрганиб чиқмагани ва гувоҳларнинг позициясини тингламагани учун илтимосномалар рад этилди. Буларсиз уларни қаноатлантириш ёки рад этиш ҳақида қарор қабул қилиб бўлмайди”, дея изоҳ берди адвокат.

Унинг қўшимча қилишича, ишда уч нафар махфийлаштирилган гувоҳ мавжуд. 

Нурланбек Турғунбек ўғли “75 лар хати” деб аталувчи ишда фигурант сифатида иштирок этмоқда. У билан бирга Миллий хавфсизлик давлат қўмитасининг собиқ раҳбари ва Вазирлар Маҳкамаси раисининг собиқ ўринбосари Қамчибек Ташиев, собиқ бош прокурор Қурманқул Зулушев ҳамда бир қатор сиёсатчи ва жамоат арбоблари ҳам шу ишга алоқадор.

Бу иш Қирғизистон сиёсий ва ижтимоий элитасининг 75 нафар вакилидан иборат гуруҳнинг 2026 йил февраль ойида муддатидан олдин президентлик сайловларини ўтказишга чақирган мурожаати билан боғлиқ. Мурожаат эълон қилинганидан сўнг жиноят иши қўзғатилган.

Тергов маълумотларига кўра, айбланувчиларга ҳокимиятни зўравонлик йўли билан босиб олишга тайёргарлик кўриш, оммавий тартибсизликлар уюштириш ва мансаб мавқеини суиистеъмол қилиш айбловлари қўйилмоқда. Иш фигурантларининг ўзлари ва уларнинг ҳимоячилари бу айбловларни сиёсий тусга эга деб ҳисоблаб, ўзларининг айбсиз эканини айтмоқда.

Иш бўйича асосий суд муҳокамаси ҳали бошланмаган. Суд ташкилий ва процессуал масалаларни кўриб чиқишда давом этмоқда.

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ бир гуруҳ жамоат арбоблари ва амалдорлар давлат раҳбари Садир Жапаров ҳамда Жогорку Кенеш спикери Нурланбек Турғунбек ўгли номига мурожаат йўллаб, мамлакатда президентлик сайловларини зудлик билан ўтказиш ташаббусини илгари суришни сўраган эди.

Ташиев истеъфоси

Жорий йилнинг 10 февраль куни Қирғизистон Миллий хавфсизлик давлат қўмитаси раиси – Бош вазир ўринбосари Қамчибек Ташиев Президент Садир Жапаровнинг фармони билан лавозимидан озод этилди. У ўз қарорини “жамиятда бўлинишга йўл қўймаслик” истаги билан изоҳлади. Қамчибек Ташиевнинг ўзи бу ҳақда Германияда юрак операциясидан сўнг режали текширувда бўлганида хабар топганини маълум қилди.

Ташиев ортидан унинг биринчи ўринбосари Қурбонбек Авазов, киберхавфсизлик маркази директори Даниэль Рисалиев ва Антитеррор маркази директори Элизар Сманов ишдан олинди. Абдукарим Алимбоев Миллий хавфсизлик давлат қўмитаси (МХДҚ) раисининг биринчи ўринбосари лавозимидан озод этилиб, Давлат чегара хизмати раиси этиб тайинланди. Унинг ўрнини Хавфсизлик кенгаши котиби лавозимида ишлаб келаётган Рустам Мамасадиқов эгаллади. 

2020 йилдан буён Миллий хавфсизлик давлат қўмитасининг 9-хизмати бошлиғи ва раис ўринбосари лавозимида ишлаб келган Жумгалбек Шабданбеков Қирғизистон Миллий хавфсизлик давлат қўмитаси раиси вазифасини вақтинча бажарувчи этиб тайинланди.

Шунингдек, шу куннинг ўзида Чегара хизмати давлат қўмитаси таркибидан чиқарилди.

Жапаров ва Ташиев тандеми

Маълумот учун, Қамчибек Ташиев 2020 йил 16 октябрь куни Қирғизистон Миллий хавфсизлик давлат қўмитаси раиси этиб тайинланган эди. Фармонни 2020 йил 5–6 октябрь воқеаларидан сўнг президент вазифасини бажарувчи сифатида Садир Жапаров имзолаган.

Қамчибек Ташиев ва амалдаги Президент Садир Жапаров ўртасидаги кўп йиллик муносабатлар мамлакатдаги энг барқарор ва таъсирли сиёсий иттифоқлардан бири сифатида баҳоланиб келган. Уларнинг ҳамкорлиги ҳокимият тепасига келишидан анча олдин бошланган: 2010 йиллар бошида улар бир неча бор сиёсий жараёнларда бир томонда бўлган, 2012 йилдаги умумий жиноий эпизодни ҳам бирга бошдан кечирган, бу эса уларнинг шахсий яқинлигини янада мустаҳкамлаган.

2020 йил октябрь воқеаларидан сўнг тандем якуний шаклга келди: Садир Жапаров Президент лавозимини эгаллади, Қамчибек Ташиев эса МХҚ раҳбари этиб тайинланиб, куч блокининг асосий таянчига айланди. Айнан у энг шов-шувли ишларни назорат қилган, куч сиёсатини шакллантирган ва амалда Президент жамоасининг энг яқин ишончли шахсларидан бири бўлиб келган.

Экспертлар орасида уларнинг иттифоқи кўпинча мамлакатдаги энг мустаҳкам сиёсий дуэт деб аталарди, Қамчибек Ташиев атрофидаги ҳар қандай кадр ўзгаришлари эса ҳокимият конфигурациясидаги жиддий ўзгаришлар белгиси сифатида қабул қилинар эди.

Сўнгги пайтларда сиёсий доираларда махсус хизмат раҳбарининг бўлажак Президент сайловларида иштирок этиши мумкинлиги ҳақида миш-мишлар тарқалган эди. Қамчибек Ташиев эса бир неча бор президентлик пойгасида қатнашмоқчи эмаслигини ва Садир Жапаровни қўллаб-қувватлашини маълум қилган.