150 та самолёт, зарбалар ва отишма. АҚШ Мадурони қандай қўлга олди?

Кеча, 3 январь куни АҚШ Президенти Дональд Трамп ва бошқа америкалик расмийлар журналистларга Венесуэла етакчиси Николас Мадуро ва унинг рафиқаси Силия Флоресни қўлга олиш бўйича операция қандай тайёрлангани ва қандай ўтгани ҳақида батафсил маълумот берди.

Шу билан бирга, АҚШ ОАВнинг хабар беришича, операцияни режалаштиришда АҚШ маъмуриятининг энг юқори мартабали шахслари иштирок этган, Марказий разведка бошқармаси (МРБ) эса Венесуэлада ишлаган кичик оператив гуруҳга ҳамда Венесуэла ҳукуматидаги манбаларга эга бўлган.

АҚШ махсус хизматлари ошкор қилган маълумотларга кўра, Мадуро ва унинг рафиқаси 3 январь тонгида, АҚШнинг Венесуэлага берган ракета зарбаларидан кўп ўтмай, қўлга олинган. Улар мамлакат пойтахти Каракасдаги ўз уйида ушланган.

Манбаларнинг BBC’нинг америкалик ҳамкори бўлган CBS телеканалига хабар қилишича, операцияни АҚШнинг асосий аксилтеррор бўлинмаси – Delta Force амалга оширган. Кеча, 3 январь куни Дональд Трамп матбуот анжуманида Мадуронинг уйи “қалъага ўхшаб кетганини”, махсус кучлар пўлат ҳимояни кесиш учун “улкан пайвандлаш ускуналари”дан фойдаланишга тайёр бўлганини, аммо бунга эҳтиёж қолмаганини айтди.

CNN ўз манбаларига таяниб қўшимча қилишича, операция бошланган пайтда Мадуро ва Силия Флорес ухлаб ётган бўлган. Трампнинг ўзи Венесуэла Президенти ва унинг рафиқасини қўлга олиш жараёнини жонли эфирда кузатганини айтди. Унинг сўзларига кўра, бирорта ҳам америкалик ҳарбий ҳалок бўлмаган, жароҳатланганлар эса кам бўлган аниқ сони айтилмади.

ABC News манбасининг айтишича, эр-хотин жойлашган кема АҚШнинг Гуантанамодаги ҳарбий базасига йўл олган. У ердан Мадуро ва Флорес самолётда Нью-Йоркка олиб борилган ва у ерда уларни суд кутмоқда.

АҚШ операцияга қандай тайёрланди?

ОАВ хабарларига кўра, Николас Мадурони қўлга олиш операцияси 2025 йил ёзидан бери тайёрланган. Режалаштириш тафсилотларидан хабардор CBS манбасининг айтишича, тайёргарликка раҳбарлик қилган гуруҳ таркибига АҚШнинг энг юқори мартабали амалдорлари кирган: Давлат котиби Марко Рубио, Мудофаа вазири Пит Ҳегсет, МРБ директори Жон Рэтклифф ва Президентнинг миллий хавфсизлик бўйича маслаҳатчиси Стивен Миллер.

Телеканал манбасига кўра, ушбу гуруҳ бир неча ой давомида операция устида ишлаган, доимий, баъзан эса ҳар куни учрашувлар ўтказган. Гуруҳ тез-тез Дональд Трамп билан ҳам учрашиб турган. CBS манбасининг айтишича, Венесуэланинг ўзида яширин тарзда кичик оператив гуруҳ ишлаган. Улар Мадуронинг турмуш тарзи ҳақида “мутлақо ноёб маълумотлар”га эга бўлишга муваффақ бўлган ва бу қўлга олишни амалга оширишга ёрдам берган.

Бундан ташқари, АҚШ Венесуэла ҳукуматида ҳам ўз манбаларига эга бўлган, разведка эса сунъий йўлдошлар ва кўринмас дронлар ёрдамида доимий мониторинг олиб борган. АҚШ Қуролли кучлари Бирлашган штаб бошлиқлари қўмитаси раиси генерал Дэн Кейннинг 3 январь куни бўлиб ўтган матбуот анжуманида айтишича, операцияга декабрь ойидаёқ тўлиқ тайёр бўлинган, бироқ бир неча ҳафта давомида қулай об-ҳавони кутишга тўғри келган. 

Операция қандай ўтди?

Генерал Кейннинг сўзларига кўра, 3 январь кечаси керакли об-ҳаво шароити юзага келган ва АҚШнинг Шарқий қирғоқ вақти билан соат 22:46 да Трамп операцияни бошлаш буйруғини берган. Генералнинг айтишича, бир вақтнинг ўзида 20 та базадан 150 дан ортиқ самолёт ва учувчисиз аппаратлар ҳавога кўтарилган.

Шундан сўнг, Кариб денгизидаги авиаташувчидан қўлга олиш гуруҳи жойлашган вертолётлар ҳавога кўтарилган. Уларнинг таркибида АҚШ Адлия вазирлиги вакиллари ҳам бўлган – уларга Мадурога айбловларни бевосита қўйиш вазифаси юклатилган. Генералнинг айтишича, вертолётлар сув юзасидан атиги 30 метр баландликда учган. Шу пайтда самолётлар ва дронлар Венесуэла ҳаво мудофааси тизимларига зарбалар бера бошлаган.

Каракас вақти билан тунги соат 02:01 да вертолётлар Мадуронинг қароргоҳига етиб борган. Уларни юқоридан самолётлар ва дронлар ҳимоя қилиб турган.

Ердан вертолётларга ўт очилган, улар ҳам жавоб ўти очган. Венесуэла томони битта вертолётга зарба берган, бироқ генерал Кейннинг сўзларига кўра, у ишдан чиқмаган ва топшириқни бажарган ҳолда қайтиб келган. Шундан сўнг қўлга олиш гуруҳи Николас Мадуро ва унинг рафиқаси Силияни асир олган. Вертолётлар ҳавога кўтарилиб, операция бошланганидан 4 соат 43 дақиқа ўтиб – АҚШ Шарқий қирғоғи вақти билан 03:29 да “Иво Жима” авиаташувчисига қўнган.

Шу билан бирга, CNN хабардор манбага таяниб, Мадурони қўлга олиш жараёнида бир неча америкалик ҳарбий ҳаёт учун хавфли бўлмаган ўқ ва ўқ парчалари билан жароҳат олганини хабар қилган. Дональд Трамп матбуот анжуманида аниқлаштирувчи саволларга жавобан, операция давомида “жуда кўп отишма бўлганини” айтди.

Трампнинг сўзларига кўра, Мадуро “бутунлай пўлатдан ясалган” қандайдир жойга яширинмоқчи бўлган, аммо америкалик ҳарбийлар бунга йўл қўймаган. Генерал Дэн Кейн ўз ҳикоясининг бошидаёқ кўплаб тафсилотларни очиқламаслигини, чунки бу каби операцияларнинг усуллари ва тактикасини ошкор қилмаслик кераклигини таъкидлаган. Кейн бир неча бор бундай операция – унда авиация, денгиз кучлари, космик кучлар, денгиз пиёдалари ва бошқа қўшин турлари биргаликда ҳаракат қилган – фақатгина АҚШ Қуролли кучларининг қўлидан келишини айтган.

Мадурони қўлга олиш учун мукофот

АҚШ ўтган йили Мадурони қўлга олишга ёрдам берадиган маълумот учун 50 миллион доллар ваъда қилган эди. У 2020 йилдан бери гиёҳванд моддалар савдоси ва пул ювиш айбловлари билан қидирувда бўлган. Венесуэла вице-президенти Делси Родригес ҳукумат Мадуронинг ва унинг рафиқасининг қаерда эканини билмаслигини айтиб, “улар тирик эканига зудлик билан далиллар” талаб қилган.

Кейинроқ Трамп ўзининг Truth Social ижтимоий тармоғида Николас Мадуронинг кемада олинган суратини жойлаштирди. Суратда у кўзойнак ва қулоқчин таққан, қўлларига кишан солинган, ўзи эса кулранг спорт кийимида кўринган.

Давлат котиби Марко Рубио Мадурога куч ишлатилишидан қочиш учун “кўплаб имкониятлари бўлганини”, бироқ у бунинг ўрнига “ақлдан озгандек ҳаракат қилганини” ва “ўйин ўйнаганини” айтди.

Дональд Трамп операцияни энг юқори баҳоларда тилга олди. У бўлиб ўтган воқеани АҚШ тарихидаги ҳарбий куч намойишининг “энг таъсирли ва энг самарали” мисолларидан бири деб атади.