Виртуалда пичинг, реалликда қон: Россия ва Украина SMM’чилари ҳам жанг қилди

Россия ва Украина уруши фақатгина осмонни ларзага солувчи ракеталар ва шиддатли дрон ҳужумлари остида кечаётгани йўқ. Энг аёвсиз, шу билан бирга бошқа давлат фуқаролари ва кузатувчилар онгини ўзгартира оладиган энг “заҳарли” жанглар интернет ва тармоқларда, жуда содда қилиб айтганда, икки томоннинг SMM’чилари ўртасида кечмоқда. Бир томонда – осмонни қоплаган дрон суратини қўйиб, “қишда совуқ қотасизлар” деб дўқ ураётган Москва, иккинчи томонда эса – “нефть заводларингиз оловида исинамиз” деб кесатаётган Киев. 2022 йилнинг февралида “Украинани қутқариш ва Киевни 3 кунда олиш” даъвоси билан бошланган амбициялар урушнинг бешинчи йилига келиб, тармоқларда бир-бирига совуқ ва аёз ваъда қиладиган даражада “эволюция” қилди.

Воқеалар хронологиясига қарайдиган бўлсак, 14 август куни Россия Мудофаа вазирлиги ўзининг расмий Telegram-каналида Украинага учирилган “Шаҳед” дронлари суратини жойлаб, расмга алоҳида “Тўсатдан бошингизга ёғилган қордек” деб ёзди. Унинг остига эса “Бу қишда сизни аёз кутмоқда” дея изоҳ қолдирди. Яъни, “энергетика тизимингизни яна урмоқчимиз, музлаб қоласизлар” демоқчи бўлди.

Украина томони бу пичинг ва таҳдидни эътиборсиз қолдирмади. Украина Қуролли Кучларининг Стратегик коммуникациялар бошқармаси ўша куннинг ўзидаёқ аланга ичида қолган Россия нефтни қайта ишлаш заводининг суратини жойлаб, “Россия нефть заводларининг оловида исинамиз” деб пичинг қилди.

Украина Дезинформацияга қарши курашиш маркази раҳбари Андрей Коваленко эса бу ҳолатни баҳоларкан, бу таҳдидлар орқали Россия Мудофаа вазирлиги аслида ўз халқига мурожаат қилганини, энди россияликлар бу қишда нега чироқсиз ва ёнилғисиз қолишларини, бунинг учун кимга раҳмат айтишни яхшироқ тушунишларини таъкидлади.

“Россия Мудофаа вазирлиги аслида ўз халқига мурожаат қилди. Энди россияликлар бу қишда нега чироқсиз, иссиқликсиз ва ёнилғисиз қолишларини, бунинг учун кимга “рахмат” айтиш кераклигини аниқ билишади. Кўзгу ҳар доим ишлайди: нимани эксанг, шуни ўрасан”, деди Андрей Коваленко.

Хўш, энди Telegram’да бўлган ёзишма урушининг келиб чиқишига қисман тўхталамиз. Россия бошлаган постли таҳдидлар шунчаки ҳаводаги гап эмас. Украина аллақачон бу каби даҳшатли реалликни ўз бошидан ўтказган. 2022 йилнинг 23 ноябрида Россиянинг оммавий ракета зарбалари оқибатида Украина замонавий тарихдаги илк тотал “блэкаут”ни бошдан кечирган эди. Ўшанда бутун мамлакат бўйлаб электр, сув ва иссиқлик таъминоти бутунлай узилиб, ҳатто барча атом электр станциялари автоматик равишда ўчиб қолган, миллионлаб аҳоли кунлаб қаттиқ совуқда зулматда қолган эди. Бунинг оқибатида эса ёш болалардан тортиб қарияларгача совуқдан ўлгани ҳақидаги хабар эълон қилинди. Шундан бери ҳар бир қиш оғир кечмоқда. Украина эса 2026 йил бошидан бери Россиянинг нефтни қайта ишлаш заводлари, нефть базалари ва экспорт терминалларига 240 маротабадан ортиқ ҳужум уюштирган. Россиядаги энг йирик 11 та нефтни қайта ишлаш заводининг барчаси Украина узоқ масофали дронларининг зарбасига учраган. Умуман олганда, Россиядаги йилига 1 миллион тоннадан ортиқ қувватга эга бўлган 33 та йирик заводдан камида 24 тасига шикаст етказилган. Россия ҳудудида дронлар ҳали етиб бормаган деярли бирорта йирик НҚЗ қолмаган. Бунинг оқибатида эса ўнлаб одамлар ўлди. Уларнинг орасида Татаристонда вафот этган 8 нафар ўзбекистонлик ҳам бор.

Яъни SMM’чиларнинг бу пичинг ва жангномалари ортида икки давлатнинг катта йўқотишлари, вайрон бўлган шаҳарлар ва юз минглаб қурбонларнинг қони ётибди. БМТ ва халқаро кузатувчиларнинг ҳисоб-китобларига кўра, уруш давомида Украинанинг 12 мингдан ортиқ тинч аҳолиси ҳалок бўлди, Киев 70–100 минг атрофида ҳарбийларидан айрилди. Мамлакатга етказилган бевосита моддий зарар 500 миллиард доллардан ошиб кетган бўлса, вайрон бўлган энергетика тизими ва инфраструктурани қайта тиклаш учун камида яна шунча маблағ ва 20–30 йил вақт талаб этилади. Энергетика инфратузилмасининг 60 фоизидан ортиғи аллақачон шикастланган ёки йўқ қилинган.

“Махсус ҳарбий операция” деб аталмиш бу юриш Россия учун ҳам даҳшатли бадал талаб қилди. Очиқ манбалар ва халқаро разведка маълумотларига таяниладиган бўлса, Россия томонидан ҳалок бўлган ва оғир яраланиб сафдан чиққан ҳарбийлар сони ярим миллионга яқинлашди, шундан камида 120–150 минг нафари ортга тобутда қайтган. Украина дронларининг мунтазам ҳужумлари сабабли Россия нефтни қайта ишлаш қувватининг камида бешдан бир қисмидан маҳрум бўлди ва бунинг оқибатида ўнлаб ҳудудларда ёнилғи инқирози бошланди. Ғарб банкларида музлатиб қўйилган 300 миллиард долларлик активлар ва киритилган 18 мингдан ортиқ санкциялар бутун бошли иқтисодиётни технологик жиҳатдан урушгача бўлган даврга қайтариш учун камида 15–20 йил керак бўладиган ҳолатга келтириб қўйди.

3 кунлик урушнинг бешинчи йили

2022 йилнинг февралида “Киевни уч кунда олиш” мақсади билан бошланган “махсус ҳарбий операция” бугунга келиб қай аҳволдалигини биласиз. Орадан 4,5 йилдан ортиқ вақт ўтган бўлса-да, нафақат Киев, ҳатто 2014 йилдан бери эгаллаш ҳаракатлари давом этаётган Донецк вилояти ҳудудларини ҳам ўзиники қилолгани йўқ.

Бир вақтлар украиналикларга “Биз сизни қутқаргани боряпмиз” деган риторика ишлатган Москва бугун очиқчасига таҳдид ва дўқ-пўписа тилига ўтди. Оддий фуқаролари томон қилинган ҳужумларни кескин қоралаган Украина ҳам бир пайтлар ўзи ёмон эканини айтган ишларни бугун қиляпти. Икки давлатнинг ўзгарувчан позицияси урушнинг асл башараси ва уни бошлаганлар, ундан ҳимояланганларнинг дастлабки режалари қанчалик барбод бўлгани ёки мотиви ўзгарганининг яққол исботи.

Тармоқлардаги чиқишлар шунчаки троллинг эмас, балки икки томоннинг ҳам энергетика тизимини куйдириш ва қарши тараф аҳолисини маънан синдиришга қаратилган оғир қиш олдидан бошланган стратегик “асаблар уруши”дир. Бомбалар, ракеталар ва дронлар икки давлатни ҳам ўнлаб йилларга ортга улоқтирди, юз минглаб инсонлар ёстиғини қуритди ва миллиардлаб долларлик бойликни кулга айлантирди. Аммо икки давлатдаги ҳаёт қанчалик қонли ва фожиали бўлмасин, виртуал макондаги “аскарлар” ҳали ҳам бир-бирини совуқда музлатиш ва оловда куйдириш билан мағрурланишда давом этмоқда. Уларни кузата туриб, фақат бир гапни айтишимиз мумкин: Номинг ўчсин, уруш!