Urushdan keyin ekilgan daraxtlar Yaponiya uchun jiddiy muammoga aylandi

Yaponiyada aholining qariyb 43 foizi mavsumiy allergiyadan aziyat chekmoqda va mutaxassislar bunga sabab sifatida Ikkinchi jahon urushidan keyin amalga oshirilgan ommaviy daraxt ekish siyosatini ko‘rsatmoqda. Bu haqda BBC xabar berdi.

1950-1960 yillarda hukumat mamlakat bo‘ylab asosan ikki turdagi daraxt – yapon sadri “sugi” va yapon sarvi “xinoki”ni keng miqyosda ekkan. Bugunga kelib aynan shu daraxtlar havoga juda katta miqdorda chang tarqatib, millionlab odamlar salomatligiga ta’sir qilmoqda.

Har bahor Yaponiya ko‘chalarida niqob taqib yurgan odamlarni ko‘rish odatiy holga aylangan. Bunga sabab “pichan isitmasi” deb ataladigan mavsumiy allergiya bo‘lib, u ko‘z yoshlanishi, burun oqishi, yo‘tal, uyqusizlik va diqqat pasayishiga olib keladi. Mutaxassislarning hisob-kitobiga ko‘ra, allergiya mavsumida iqtisodiy zarar kuniga 1,6 milliard dollargacha yetadi.

O‘sha paytda bu qaror iqtisodiy va ekologik jihatdan to‘g‘ri yechimdek ko‘ringan. Chunki urushdan keyin Yaponiya o‘rmonlaridagi daraxtlarning ko‘p qismi kesib yuborilgan, tog‘lar yalang‘och holga kelib, ko‘chki va suv toshqinlari xavfi kuchaygan. Hukumat esa tez o‘sadigan daraxtlarni ekib, bir vaqtning o‘zida ham tabiatni tiklashni, ham kelajak uchun yog‘och zaxirasini yaratishni maqsad qilgan.

Bugungi kunda “sugi” va “xinoki” plantatsiyalari Yaponiyaning qariyb beshdan bir qismini egallaydi. Eng muhim jihati shundaki, bu daraxtlar 30 yoshdan oshgach yanada ko‘proq chang chiqaradi. Hozir esa urushdan keyin ekilgan daraxtlarning aksariyati aynan eng faol chang chiqaradigan yoshga yetgan.

Har bahor “sugi” va “xinoki” daraxtlari havoga juda katta miqdorda chang chiqaradi. Shamol bu changlarni shaharlargacha olib boradi va millionlab odamlar salomatligiga ta’sir qiladi. Allergiya nafaqat noqulaylik tug‘diradi, balki uyqusizlik, diqqat pasayishi, ish unumdorligining kamayishi, astma va boshqa kasalliklarni ham kuchaytiradi. Kasallik sabab ishga chiqolmaslik, dori xarajatlari va iste’mol faolligining pasayishi mamlakat iqtisodiyotiga jiddiy ta’sir ko‘rsatmoqda.

Har bahor mamlakat deyarli “chang buluti” ostida qolmoqda. Ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan ayrim videolarda o‘rmonlardan tutunga o‘xshash oq bulutlar ko‘tarilayotgani ko‘rinadi. Aslida esa bu daraxt changi.

2023 yilda Yaponiya hukumati allergiyani “milliy ijtimoiy muammo” deb e’lon qilgan. Rasmiylar 30 yil ichida havodagi chang miqdorini ikki baravar kamaytirishni rejalashtirmoqda. Buning uchun eski “sugi” o‘rmonlarini qisqartirish, kam chang chiqaradigan yangi ko‘chatlar ekish, ayrim hududlarda tabiiy keng bargli o‘rmonlarni tiklash, chang tarqalishini kuzatuvchi texnologiyalarni joriy qilish hamda allergiyaga qarshi yangi davolash usullarini ishlab chiqish rejalashtirilgan. Ammo bu juda murakkab va uzoq jarayon.

So‘nggi yillarda ayrim hududlarda monokultura plantatsiyalarini tabiiy o‘rmonlarga aylantirish ishlari boshlangan. Masalan, Kobe shahri yaqinidagi hududlarda “sugi” va “xinoki” daraxtlari kesilib, ularning o‘rniga turli daraxt turlari ekilmoqda.

Mahalliy mutaxassislar ta’kidlashicha, bunday hududlarda biologik xilma-xillik tez qaytmoqda.