Олимлар илк бор “иккинчи авлод сайёраси”ни аниқлади

Олимлар илк бор ўлган юлдуз қолдиқларидан ҳосил бўлган бўлиши мумкин бўлган сайёрани аниқлади. Ҳозирча “иккинчи авлод сайёраси” деб аталаётган ушбу объект Ердан 270 ёруғлик йили узоқликдаги оқ митти (ўз ёқилғисини тугатиб, ташқи қатламларини чиқариб юборган юлдузнинг жуда зич ва иссиқ қолдиғи) атрофида айланмоқда. Бу ҳақдаги тадқиқот CNN’да эълон қилинди.

Қайд этилишича, сайёра HS 0209+0832 номли оқ митти атрофида айланаётган газ гиганти бўлиши мумкин. NASA’нинг “Hubble” космик телескопи ва бошқа қурилмалар ёрдамида олинган маълумотлар сайёра юлдуз нобуд бўлиб, оқ миттига айланган пайтда ундан ажралиб чиққан моддалар ҳисобига шаклланган бўлиши мумкинлигини кўрсатган.

Маълумотларга кўра, Қуёшга ўхшаш юлдузлар умрининг охирида аввал қизил гигантга айланиб, ташқи қатламларини ташқарига чиқариб юборади. Натижада унинг марказида иссиқ ва зич оқ митти қолади. Бундай жараёндан айрим эски сайёралар омон қолиши мумкин. Аммо ҳозиргача юлдуз нобуд бўлганидан кейин унинг қолдиқларидан янги сайёра пайдо бўлганига далил топилмаган.

Олимлар HS 0209+0832 юзасида ниобий деб аталадиган оғир элемент изларини аниқлаган. Ушбу элемент оқ митти юзасида аввал ҳеч қачон кузатилмаган.

“Бу элементнинг оқ миттида илк бор аниқланиши сайёра материали юлдуз нобуд бўлаётганда ундан қолган моддалар ҳисобига шаклланганини кўрсатади”, деган тадқиқот муаллифи, Уорик университети докторанти Жейми Уильямс.

Шунингдек, NASA’нинг TESS телескопи ёрдамида оқ митти ёрқинлигида ҳар 4,4 кунда такрорланадиган ўзгариш қайд этилган. Олимларнинг фикрича, бу унинг атрофида улкан сайёра айланаётганидан далолат бериши мумкин.

Бироқ тадқиқотчилар сайёранинг мавжудлигини ҳозирча тўлиқ тасдиқламаган. Уильямснинг айтишича, ҳозирча бу фақат сайёра номзоди ҳисобланади.

Олимлар бундай сайёра қандай пайдо бўлганини ҳам аниқ билмайди. Тахминлардан бирига кўра, юлдузнинг қизил гигант босқичида унинг ичига бошқа осмон жисми тушиб кетган. Натижада юлдуз атрофида чанг ва газдан иборат диск ҳосил бўлган ва ундан янги сайёра шаклланган бўлиши мумкин.

Тадқиқотчилар тизимни “Hubble” ва NASAнинг “Chandra” рентген обсерваторияси ёрдамида яна кузатишни режалаштирмоқда. Шунингдек, сайёранинг мавжудлигини аниқлаш учун “James Webb” космик телескопидан фойдаланиш режалаштирилган.

Агар кашфиёт тасдиқланса, бу астрономияда янги сайёралар синфининг аниқланганини англатади. Шунингдек, бошқа оқ миттилар атрофида ҳам иккинчи авлод сайёралари бўлиши мумкинлиги ҳақидаги тахмин кучаяди.

Олимларнинг таъкидлашича, бу кашфиёт Қуёш тизимининг келажаги ҳақида ҳам тасаввур беради. Чунки Қуёш ҳам миллиардлаб йиллардан кейин оқ миттига айланиши кутилмоқда. Назарий жиҳатдан, ундан қолган моддалар атрофида янги сайёралар пайдо бўлиши мумкин.

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ Халқаро олимлар гуруҳи ўз юлдузи атрофида қарама-қарши йўналишда айланадиган Нептун ҳажмидаги сайёрани аниқлаган эди.