Дунёдаги энг машҳур альпинист Покистондаги чўққида ҳалок бўлди

Дунёнинг энг машҳур альпинистларидан бири, дунёдаги энг баланд 14 та тоғни забт этиш бўйича рекорди билан кўпчиликка танилган Нирмал Пуржа қор кўчкиси оқибатида ҳалок бўлди. Ҳодиса Покистондаги баландлиги 8047 метр бўлган Броуд-Пик чўққисида (бу дунёдаги 12-энг баланд чўққи) содир бўлди. Бу ҳақда унинг “Elite Exped” туристик агентлиги Instagram’да маълум қилди.

“Бугун чуқур қайғу ва юракдаги чидаб бўлмас оғриқ билан Нирмал “Нимсдай” Пуржа Броуд-Пикдаги қор кўчкиси сабабли фожиали тарзда ҳалок бўлганини тасдиқлаймиз. Шунингдек, экспедициянинг бошқа иштирокчилари ҳам, афсуски, омон қолмагани ҳақида тасдиқ олдик. Дунё энг буюк альпинистлардан бирини, ўзининг жасорати, камтарлиги ва инсон биз ўйлагандан анча кўпроқ нарсага қодирлигига бўлган мустаҳкам ишончи билан миллионлаб одамларни илҳомлантирган етакчини йўқотди”, дейилади постда.

Пуржа 2019 йилда баландлиги саккиз минг метрдан ортиқ бўлган барча 14 та чўққига тезкорлик билан чиқишга қарор қилганидан сўнг машҳур бўлган. Бу альпинистлар учун энг олий ютуқ ҳисобланади. Ўша пайтда буни ҳаммадан тез жанубий кореялик альпинист Ким Чанг Хо (у 2018 йилда Ҳималайдаги қор бўронида ҳалок бўлган) деярли саккиз йилда амалга оширган эди. Пуржа эса худди шу нарсани етти ойда такрорлашга қарор қилган. 

Унинг айтишича, мақсади инсон имкониятларининг чексизлигини кўрсатиш, Непалга сайёҳларни жалб қилиш ва иқлим инқирозига эътибор қаратиш бўлган. 

“2014 йилда овқат тайёрлаш учун Ама-Даблам (олти минглик чўққи) базавий лагерида қорни эритар эдик. Ўтган йили у ерда умуман қор қолмаган эди”, деган Пуржа интервьюларидан бирида.

Кўпчилик альпинистлар непалликнинг бу режасини амалга ошириб бўлмайди деб ҳисоблаган, ҳомийлар эса уни қўллаб-қувватлашни хоҳламаган. Пуржа тайёргарлик учун ўз жамғармаларидан 55 минг фунт стерлинг сарфлаган, краудфандинг кампаниясини бошлаган ва тоғларга йўл олган.

Бир орадан бир ой ўтиб, бутун дунё у ҳақида билган. 2019 йил 23 май куни Пуржа ижтимоий тармоққа Эверест чўққисига навбатда турган альпинистлар суратини жойлаштирган. Расм ўн минглаб лайклар тўплаган ва дунёнинг йирик нашрлари муқовасида пайдо бўлган. Пуржа Эверестдаги альпинистларнинг кучини оладиган “тирбандлик” муаммосига эътиборни қаратган. Ўшанда, баҳорги мавсумда тоғда 11 киши ҳалок бўлган, шундан сўнг Непал кўтарилиш учун лицензия олиш талабларини кучайтирган.

Сурат туфайли эришилган оммабоплик орқали Пуржа ҳомийлар топган ва 2019 йилда рекорд ўрнатган – ўшанда дунёнинг 12 та энг баланд чўққисини забт этишга 189 кун сарфланган. Ўз рекорди ҳақида у тезда “Имконият чегарасидан ташқарида” деб номланган китоб чиқарган, Netflix эса “14 чўққи: имконсиз нарсанинг ўзи йўқ” ҳужжатли фильмини суратга олган. 2024 йилда Пуржа яна бир рекордни янгилаган – у қўшимча кислородсиз барча 14 та чўққини дунёда энг тез забт этган.

Альпинист ўз муваффақиятининг сабабларини оддийгина тасвирлаган:

“Бу машғулотлар, физиология ва психологиянинг комбинацияси эди. Мен фанни жуда яхши тушунмайман, лекин танам нимага қодирлигини биламан ва уни эшитаман. Тоғдан охирги мадорим билан тушаётганимда эса танамни эшитиб бўлмайди. Бундай пайтларда ўзимга: “Агар қайтиб бормасам, ўз тарихимни қандай айтиб бераман?” дейман”.

Альпинистлар учун энг хавфли чўққилардан бири ҳисобланган ва мунтазам равишда одамлар ҳалок бўладиган Броуд-Пик чўққисига Пуржа 2026 йилда кўтарилишни режалаштирмаган. Бироқ июль охирида у чўққига чиқишга қарор қилган ва ўн нафар профессионал альпинистдан иборат отрядга бошчилик қилган.

“Покистонга жўнаб кетишдан бироз олдин 8000 метрдан баланд чўққиларга кўтарилганларимни қайта ҳисоблаб чиқдим ва калламга ажойиб фикр келди: агар ҳозир Броуд-Пикни забт этсам, фақат битта – Чо-Ойю қолади. Шунда мен тарихда барча 14 та саккиз минглик чўққини икки марта забт этган биринчи инсон бўламан. Кислородсиз”, деб ёзган альпинист X тармоғида. 

У, шунингдек, ҳеч қачон бошқа одамлар билан мусобақалашмаганини, фақат “кечаги ўзи билан” беллашганини қайд этган.

Жорий йилнинг 30 июль куни тоғдан қор кўчган. Пуржа бошқа кўплаб альпинистлар каби ўзи билан Garmin GPS-трекерини олиб юрган. Трекер кўтарилиш бошланганидан кейин тўрт соат давомида лагердаги бошқа альпинистларга унинг жойлашувини узатиб турган.

Қор кўчкиси содир бўлган пайтда Пуржа 6660 метр баландликда бўлган. Орадан бор-йўғи 30 дақиқа ўтиб қор оқими сабабли у 600 метрдан ортиқ пастга тушиб кетган. Уммонлик альпинист аёл Надҳира Аль Ҳартининг GPS-трекери эса ҳатто 1600 метр пастга тушиб кетган.

“Elite Exped” тур агентлиги ҳаммуассиси Мингма Гябу Шерпа Пуржа йиқилишдан кейин омон қолган бўлиши мумкинлигига умид қилган, чунки унинг GPS-трекери жойлашувини ўзгартиришда давом этган.  Бироқ кеча, 1 август куни Непал Бош вазири Балендра Шоҳ ҳам Нирмал Пуржа ва унинг отрядидаги барча аъзоларнинг ҳалок бўлганини тасдиқлади.