Iskandariya qirg‘og‘ida qadimgi Misr qayig‘i topildi

Iskandariya qirg‘og‘ida arxeologlarni hayratga solgan qadimgi Misr qayig‘i topildi. Qayiqning uzunligi 35 metr bo‘lib, u hashamatli bezatilgan. Topilma miloddan avvalgi 50-yillarga oidligi aniqlandi. Bu haqda “The Guardian” xabar berdi.

Keltirilishicha, Iskandariya (Alexandria) qadimgi Misrning eng mashhur port shaharlaridan bo‘lib, miloddan avvalgi 331 yilda Makedoniyalik Iskandar tomonidan asos solingan. Qadimiy dunyoda u ilm-fan, savdo, madaniyat va me’morchilik markazi sifatida tanilgan. Iskandariya Ptolomeylar sulolasi hukmronligi davrida o‘zining hashamatli saroylari, ehromlarga teng ibodatxonalari va dengiz bo‘yidagi ulug‘vor inshootlari bilan shuhrat qozongan. Bu yerda hukmdorlar oilasining qasrlari, madaniy majmualar va diniy markazlar joylashgan bo‘lgan.

Kema suv ostida qolgan Antirodos oroli yaqinida qadimgi Iskandariyaning ulkan Portus Magnus (Buyuk port) hududida aniqlangan. Topilma miloddan avvalgi 25-30 yillarda Iskandariyaga tashrif buyurgan yunon tarixchisi Strabon o‘z qo‘lyozmalarida yozgan hashamatli qayiq ta’rifiga mos kelishi bilan ilmiy jamoatchilikda katta qiziqish uyg‘otmoqda. Strabon Misrga qilgan sayohati haqida yozar ekan, bunday qayiqlar borasida shunday degan: 

“Bu idishlar hashamatli jihozlangan bo‘lib, qirollik saroyi tomonidan sayohatlar uchun foydalaniladi. Iskandariyadan daryo bo‘ylab ommaviy bayramlarga oqib kelayotgan olomon har kuni va kechasi unda sayr qiladi”.

Qazishmalar Yevropa suv osti arxeologiyasi instituti tomonidan Oksford universitetining dengiz arxeologiyasi bo‘yicha tashrif buyurgan professori Frank Goddio rahbarligida olib borildi.

“Bu nihoyatda hayajonli topilma, chunki Misrda bunday qayiq ilk bor aniqlanmoqda. Bu turdagi qayiq haqida Strabon kabi qadimgi mualliflar yozgan, ular ikonografiyada ham aks etgan. Masalan, Palestrina mozaikasida. Biroq zodagonlar sayohatlarida foydalanilgan bunday qayiqning o‘zi ilgari hech qachon topilmagan edi”, deydi u.

Mozaikada taxminan 15 metrli qayiq tasvirlangan bo‘lsa-da, hozir topilgan kemaning yaxshi saqlangan yog‘ochlariga qaraganda, uning kengligi 7 metr bo‘lishi mumkin. Uni boshqarish uchun 20 dan ortiq eshkakchi kerak bo‘lgani taxmin qilinmoqda.

Topilma atigi 7 metr chuqurlikda suv ostida, 1,5 metr cho‘kindi ostida yotgan. Goddioning dastlabki fikricha, bu yerda bir-birining ustiga yotgan ikkita kema bo‘lishi ehtimoldan xoli emas. Qayiqning kamon qismi tekis, orqa qismi esa yumaloq… U juda sayoz suvda harakatlanishga mo‘ljallanganidan dalolat beradi.

Bu so‘nggi o‘n yilliklarning eng muhim arxeologik yutuqlaridan biridir. Ptolemey malikasi va qirolining ulkan haykallari shu joyda topilgan ajoyib artefaktlar qatoriga kiradi.

2019 yilda Goddio boshchiligidagi jamoa Thonis–Gerakleion atrofidagi suvlarda yana bir kema qoldiqlarini aniqlagandi. Uning g‘ayrioddiy tuzilishi qadimgi yunon tarixchisi Gerodot ta’rifiga mos kelgandi.

Yangi topilma Goddio qazib olayotgan Isis ibodatxonasi joyidan 50 metrdan kam masofada joylashgan. Olimning fikricha, qayiq eramizdan avvalgi 50 yillarda ibodatxonaning halokatli qulash jarayonida cho‘kib ketgan bo‘lishi mumkin.

Eslatib o‘tamiz, avvalroq Qashqadaryoda 2300 yillik shahar qoldiqlari topilgani haqida xabar berilgandi. Tadqiqotlarga ko‘ra, mahalliy aholi “Boburtepa” deb atab kelgan ushbu maskan qariyb ming yil davomida aholi yashagan yirik shahar sifatida faoliyat yuritgan. Shahar 6 gektar (14,8 akr) maydonni egallagan bo‘lib, ehtimol, Buxoro va Xorazmni bog‘lab turuvchi muhim savdo markazi vazifasini bajargan.