Файласуфми ва фантаст? Ўзбекистон мустақиллиги рад қилган Дугин жавобини олади

Яна бир Россиялик пропогандист Марказий Осиё мамлакатларининг мустақилигига шубҳа билан қарамоқда.

Яқиндагина Россиялик телебошловчи Владимир Соловьёвнинг Россия Арманистон ва Марказий осиё давлатларига ҳужум қилиши кераклиги ҳақидаги фикрини жамоатчилик ҳазм қилишга улгурмаган эди. Бу ғала-ғовурни кутилганидек Россия ташқи ишлар вазирлиги вакили Мария Захарова бостиришга уруниб, буни шунчаки журналистнинг шахсий фикри деб айтиб, уни сиёсат билан боғламасликка чақирган. Бироқ орадан мана ҳеч қанча вақт ўтмай, яъни Соловьёв ёққан оловни Захарова ўчириб олмасдан туриб яна бир “Рус дунёси” мафкурасининг асосчиларидан бири ҳамда кремльпараст пропагандист Александр Дугин Ўзбекистон ва бошқа собиқ СССР таркибидаги республикаларнинг мустақиллигини очиқдан очиқ инкор этди.

Дугин ҳам Соловьёв каби Арманистон ва Марказий Осиё мамлакатларини Россия назоратидаги ҳудуд сифатида тилга олиб, улар ёки бизнинг иттифоқимизнинг бир қисмига, ёки Ғарбнинг пластдармига, яъни Ғарбнинг назоратидаги ҳудудга айланиши мумкинлигини айтди. Унинг фикрича, замонавий дунёда суверен миллий давлатлар якунига етган.

“Суверен Арманистон, Грузия, Озарбайжон, Қозоғистон, суверен Ўзбекистон, Тожикистон ва Қирғизистоннинг мавжудлигини қабул қилиб бўлмайди. Янги воқеликда ҳеч қандай суверенитетга ўрин йўқ. Улар ёки биз томонимизда, ягона иттифоқимиз таркибида бўлади ёки Ғарб, Европа Иттифоқи, Америка учун, айрим ҳолатларда эса Хитой учун таянч майдонга айланади”, деган у.

Шунингдек, у уч қутубли дунё ҳақидаги қарашларни илгари суриб, Россияни АҚШ ҳамда Хитой қаторида санади.  Бу тизимда Россия “куч маркази”га айланиб, атрофидаги ҳудудлар устидан назоратни кучайтириши кераклигини ҳам алоҳида таъкидлади. Унинг фикрича, Марказий Осиё ҳамда Кавказ давлатлари Россия назоратидан ташқарида қолса, мустақил ва нейтрал йўл тутиб, яъни Швейцарияга ўхшаш тинч давлатга айлана олмайди.

 “Бизнинг мақсадимиз уч қутбли дунёда энг муҳим куч марказларидан бирига айланиш: суверен, эркин, мустақил ва улкан давлат бўлиш. Биз назоратга олмаган барча ҳудудлар нейтрал бўлиб қолмайди. Яъни, тинч ва осойишта “Швейцария”га айланмайди. Аксинча, улар бошқа қутбларнинг, энг аввало АҚШ бошчилигидаги янада можароли қутбнинг таянч нуқтасига айланади”, дея қўшимча қилган у. 

Қисқасини айтганда, Дугин “Агар сиз қўл остимизга ўтмасангиз, душманнинг қўлида қоласиз”, деган фикрни илгари сурган.

Александр Дугин ўзи ким?

Александр Дугиннинг минтақа малакатларининг суверенитетига бундай очиқ-ойдин тажовуз қилиши янгилик эмас. Аслини олганда, у ўзининг империалистлик фикрлари, давлатлар суверенитетини инкор қилиши ва агрессив риторикаси сабаб танқидлар марказидан тушмайди. У либерал Ғарб моделига қарши “евросиёчилик цивилизацияси” ғоясини илгари суриб келади. Ушбу мафкурада, Россияни алоҳида ва устун тарихий макон деб тасвирлайди. Унинг таъсиридаги бошқа халқлар ва давлатлар иккинчи даражали субъектлар сифатида таърифланади. Дугин расмий давлат лавозимида ишламаса-да, кўплаб таҳлилчилар унинг фикрлари Кремльнинг қарорларида акс этишини таъкидлаб келади.

Ёдингизда бўлса, Россия ва Украина ўртасидаги зиддиятларда ҳам Дугин эътибордан четда қолмаган. У Россиянинг Украинага қарши сиёсатини идеологик асослашга уринган. Украина билан ғалабага эришмасдан тинчлик шартномасини тузиш Россия учун мағлубиятга тенг деган фикрни билдирган ва Россиянинг Украинага тўлиқ миқёсда бостириб киришининг ашаддий тарафдори бўлган. Файласуфнинг Украина суверенитетига қарши кескин фикрлари аср бошидан бери янграб келади. Шу сабаб, 2006 йил июнь ойидан бошлаб Украина ҳудудига киришга беш йиллик тақиқини ҳам олган  ва Киев 2007 йилда уни “persona non grata” деб эълон қилган. 

Бироқ, шу билан Дугин ва Украина ўртасидаги зиддият якунланмаган. 

2022 йил 20 август куни Александр Дугин ўтириши керак бўлган автомобиль портлатиб юборилишида ҳам украиналиклар айбдор сифатида кўрсатилган. Бироқ, расмий Украина буни тан олмаган. Ҳодиса оқибатида рус пропагандистининг 29 ёшли қизи — журналист Дарья Дугина ҳалок бўлди. Тахминларга кўра, суиқасд Украина махсус хизматлари томонидан уюштирилган, нишонда эса файласуфнинг ўзи бўлган.

Воқеа тафсилотларига кўра, 20 август куни Александр Дугин ва унинг қизи Дарья Президентнинг Маданий ташаббуслар жамғармаси, Москва вилояти Маданият ва туризм вазирлиги ҳамда Одинцово маъмурияти томонидан қўллаб-қувватланган “Анъана” номли ватанпарварлик фестивалида қатнашган. Тадбир якунлангач, Дугин ва қизи бирга кетиши керак бўлган, бироқ номаълум сабабларга кўра, улар турли автомобилларда йўлга чиққан.

Дастлаб портлашга машинадаги газ баллонининг носозлиги сабаб бўлгани айтилган. Бироқ, кейинчалик ҳуқуқ-тартибот идоралари ходимлари автомобиль тагига қўлбола портловчи қурилма ўрнатилганини маълум қилган.

Россия Федерал хавфсизлик хизматига кўра, Дарья Дугинанинг ўлдирилишини Украина махсус хизматлари тайёрлаган. Бироқ, Киев буни инкор қилган бўлса-да, кейинчалик, жиноят Украина махсус хизматлари томонидан тайёрланиб, содир этилгани ва унинг ижрочиси Украина фуқароси 1979 йилда туғилган Вовк Наталья Павловна эканини аниқлаган.

Александр Дугин Ўзбекистон суверенитетини савол остига олган ягона таниқли шахс эмас. Сўнгги пайтларда Россия томонидан Марказий Осиё давлатларининг мустақиллигига нисбатан совуқ фикрлар ижтимоий тармоқларда урчиб кетди. Хусусан, 10 январь куни россиялик телебошловчи, Кремльга яқин яна бир пропагандист Владимир Соловьёв ўзининг жонли эфирида Украина ҳудудига уюштирилган “махсус ҳарбий амалиёт”ни “Россия таъсир доирасидаги бошқа ҳудудларда” ҳам, жумладан Марказий Осиё давлатлари ва Арманистонда ўтказиш зарурлигини айтганди.

Воқеадан сўнг Арманистон Ташқи ишлар вазирлиги Россия элчиси Сергей Копиркинни чақиртириб, унга норозилик нотасини топширган эди. Арманистон буни “суверенитетга тажовуз” деб баҳолаган. Бироқ, Ўзбекистон ТИВ эса масала юзасидан доимгидек сукут сақлаган.

Яхшиямки, Ўзбекистонда жамоатчилик вакиллари Соловьёвнинг фикрига муносиб жавоб қайтарди. Хусусан, “Юксалиш” умуммиллий ҳаракати раиси, Олий Мажлис Қонунчилик палатаси депутати Бобур Бекмуродов Соловьёвнинг чиқишларига муносабат билдириб, унинг гапларини “сафсата”, ўзини эса “нусха” деб атади. 

“Соловьёвнинг гапларига тупурдик, унинг империялистик амбицияларига ҳам тупурдик. Биз унга сўзма-сўз таржимада шундай маънони берадиган ўзбекча иборани ўрганишни тавсия қиламиз: бориб, ўз булбулинг билан ўйна”, дейди Бекмуродов.

Олий Мажлис Қонунчилик палатаси спикерининг ўринбосари, “Миллий тикланиш” демократик партияси раиси Алишер Қодиров эса ўзининг Телеграм каналида Соловьёвнинг чиқишларини “бепушт” дея баҳолаб, буни унинг чорасизлиги ва мажруҳлик даражасидан далолат эканини ёзган. Унинг таъкидлашича, рус шовинистларининг бундай баёнотлари янгилик эмас.

“Ўзбекистонда ўзаро манфаатли ва амалий руҳдаги ташқи сиёсат юритиш ҳамда барча Ҳамдўст давлатлар билан халқаро ҳуқуқнинг эътироф этилган тамойиллари асосида ҳамкорлик қилиш давлат сиёсатининг устуни бўлиб қолаверади. 

Россия ОАВларида тинмаётган баёнотлар икки давлат ўртасидаги кенг қамровли стратегик шериклик ва иттифоқчилик даражасидаги муносабатлар руҳига нафақат зид, балки бузувчи таъсир кўрсатмоқда”. 

Экология, Атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазири маслаҳатчиси ва жамоатчилик фаоли Расул Кушербоев эса бу йўл билан Соловьёв Марказий Осиё давлатларига очиқчасига таҳдидга ўтаётганлигини қайд этиб, Ўзбекистон Ташқи ишлар вазирлигини ҳолат бўйича кескин муносабат билдиришга чақирди. 

Бир журналистнинг кескин фикри ортидан юзага келган баҳс ва “ёқилган олов”ни ўчириш учун, сиёсатшунослар кутганидек, саҳнага Россия Ташқи ишлар вазирлиги расмий вакили Мария Захарова чиқди. 15 январь кунги брифингда Захарова Соловьёвнинг айтганлари расмий Москванинг позициясини акс эттирмаслигини, журналист бу фикрларни ўз шахсий канали орқали билдирганини таъкидлади. Унинг сўзларига кўра, бу гаплар расмий баёнот эмас, балки савол шаклида билдирилган мулоҳаза бўлиб, айрим таҳлилчилар томонидан провокацион руҳда талқин қилинмоқда.

Хулоса қилиб айтганда, Россия расмий идоралари бундай кутилмаган ва кескин чиқишларни гўёки кўрмаган, эшитмаган ҳолатда қолдираётган бўлса-да, Кремльга яқин Соловьёв ва Дугин каби пропагандистлар томонидан билдирилаётган фикрлар минтақа давлатлари ва Россия ўртасидаги ҳамкорлик ҳамда муносабатларни жиддий савол остига қўймоқда. Александир Дугин томонидан билдирилган фикрга Москва томонидан қандай сиёсий ёки дипломатик жавоб берилиши, хусусан, бу сафар Мария Захарова қандай муносабат билдириши ҳозирча номаълум.