Энди Хитойдан ташқаридаги “этник бузғунчилар” ҳам жазоланиши мумкин

Хитойда хориждаги шахсларга ҳам татбиқ этилиши мумкин бўлган янги этник бирлик қонуни кучга кирди. Унга кўра, энди адоват қўзғатувчи ва этник бирликка раҳна солувчи шахслар мамлакат худудида бўлмаса ҳам қатъий чора кўрилади. Бу ҳақда “Reuters” хабар берди.

Қайд этилишича, Европа Иттифоқи Хитойда кучга кирган янги “Этник бирлик тўғрисида”ги қонун юзасидан хавотир билдирган. Брюсселга кўра, мазкур қонун Пекинга мамлакат ҳудудидан ташқарида яшовчи шахсларга нисбатан ҳам ҳуқуқий чоралар кўриш учун асос яратиши мумкин.

Хитой ушбу қонунни март ойида қабул қилган бўлиб, унинг мақсади мамлакатдаги 55 та миллий озчилик халқлари ўртасида “ягона миллий ўзига хослик”ни шакллантиришдан иборат. Бу гуруҳлар қаторига тибетликлар ва уйғурлар ҳам киради. Улардан айримлари йиллар давомида Хитой сиёсатига қарши норозилик намойишлари ўтказиб келган.

Бугун, 2 июлдан кучга кирган қонунда Хитой Халқ Республикаси ташқарисидаги шахслар ва ташкилотлар ҳам “этник бирликка путур етказиш”, “этник бўлинишни қўзғатиш” каби ҳаракатлар учун жавобгарликка тортилиши мумкинлиги ҳақидаги норма мавжуд.

Европа Иттифоқи вакилининг баёнотида айтилишича, янги қонун этник озчиликларнинг маданий, тил ва диний ҳуқуқларини янада чеклаши мумкин. Брюссель бу ҳуқуқлар халқаро инсон ҳуқуқлари стандартлари ҳамда Хитойнинг БМТ доирасидаги мажбуриятларига мувофиқ таъминланиши кераклигини билдирган.

“Қонуннинг экстерриториал қўлланилиши борасида хавотирдамиз. Европа Иттифоқи халқаро ҳуқуқни бузган ҳолда бошқа давлатлар қонунларининг экстерриториал қўлланилишига қарши”, дейилган баёнотда.

Шунингдек, Европа Иттифоқи барча давлатларни ўз қонунларини бошқа мамлакатлар ҳудудида сиёсий босим воситаси сифатида қўллашга уринмасликка чақирган.

Хитой Ташқи ишлар вазирлиги ҳозирча бу масала юзасидан расмий изоҳ бермаган. Бироқ ўтган ҳафта юқори мартабали хитойлик амалдор мамлакат қонунларини бузган хориждаги шахсларни жавобгарликка тортиш халқаро амалиётга мос, қонуний ва зарур чора эканини айтган.

Инсон ҳуқуқлари ташкилотлари эса аввал ҳам Хитойни сиёсий сабаблар билан қидирувга берилган шахсларни чет элларда ҳибсга олдириш мақсадида Интерполнинг “қизил билдиришнома” (Red Notice) тизимидан фойдаланишга уринганликда танқид қилиб келган.

Манбага кўра, янги қонун, айниқса, Хитой ўз ҳудуди деб ҳисоблайдиган Тайванда жиддий хавотир уйғотган. Тайвань ҳукуматининг материк Хитой сиёсати учун масъул идораси ушбу қонун Пекинга мустақиллик тарафдори деб ҳисоблаган тайванликларга нисбатан яна бир ҳуқуқий босим воситасини бериши мумкинлигини билдирган.

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ Хитой Европа Иттифоқини халқаро нормаларни бузишда ва Хорижий субсидиялар тўғрисидаги регламент механизми орқали Хитой компанияларига босимни кучайтиришда айблаган эди.