Бошқа тилни ўрганиш мия қаришини 13 йилгача секинлаштириши мумкин

Бир нечта хорижий тилларни билиш мия қаришини 6 йилдан 13 йилгача секинлаштиради. Бу ҳақда бугун, 6 июль куни Барселонада бошланган Европадаги энг йирик нейробиология конференциясида тақдим этилган тадқиқот натижаларида келтирилган.

Қайд этилишича, ушбу тадқиқотда Испания, Чили, Аргентина ва Дублин олимлари Басклар юртида яшовчи одамларда мултилингвизм – кундалик ҳаётда икки ва ундан ортиқ тиллардан фойдаланишнинг таъсирини ўрганишга қарор қилган. Испания шимолидаги ушбу минтақа аҳолиси учун кўп тиллиликнинг юқори даражаси хос – маҳаллий аҳоли у ерда испан, баск, француз ва ёки инглиз тилларида гаплашади.

Олимлар Басклар юртидан бўлган 728 кишининг мия фаоллигини ўрганиш учун магнитоэнцефалография усулидан фойдаланган ҳолда неврологик ёшини ўлчаган. Бундан ташқари, бошқа ҳудудлардан бўлган, бир, икки, уч ёки тўртта тилда гаплашадиган 144 кишидан иборат яна бир гуруҳ алоҳида текширувдан ўтказилган.

Натижада мутахассислар қуйидаги хулосага келган: тилларни ўрганиш мия қаришини 13 йилгача секинлаштиради. Иккита тилни биладиган одамларнинг мияси фақат битта тилда гаплашадиганларникига қараганда тахминан 6 йилга ёшроқ кўринган. Учта тилни биладиганларда мия тахминан 7 йилга, тўртта тилда гаплашадиганларда эса 13 йилга ёшроқ экани аниқланган.

“Оддийроқ айтганда, кўпроқ тилни биладиган одамларнинг мияси уларнинг хронологик (паспортдаги) ёшига нисбатан кутилганидан кўра ёшроқ кўринди”, дея тадқиқот натижаларини шарҳлайди Баск когнитив тадқиқотлар, мия ва тил марказидан Лусия Аморузо. 

Тилни юқори даражада билиш ва иккинчи тилни эртароқ ўзлаштириш ҳам мия қаришининг секинлашиши билан боғлиқ бўлиб чиққан. Бу шундан далолат берадики, кўп тиллилик тажрибаси градиент сифатида аҳамиятга эга: гап шунчаки иккита тилни билиш ёки билмасликда эмас, балки тил тажрибасининг чуқурлиги ва давомийлигидадир.

Шу билан бирга, Британиянинг “The Guardian” газетаси тадқиқотчилар мия қаришига таъсир қилиши мумкин бўлган бошқа омиллар, масалан одамнинг турмуш тарзи ёки ижтимоий фаоллигининг эҳтимолий таъсирини ҳисобга олмаганини қайд этади. Икки ва ундан ортиқ тилни биладиган одамлар соғлом турмуш тарзига амал қилишлари мумкин, бу ҳам бундай юқори кўрсаткичларни тушунтириши мумкин.

Аморузо ва унинг жамоаси эндиликда мия қариши алоҳида муҳим аҳамиятга эга бўлган Альцгеймер каби касалликлардан азият чекаётган одамлар билан ҳам шунга ўхшаш ишларни олиб бориш ниятида. Улар, шунингдек, кундалик ҳаётда икки ёки ундан ортиқ бир-бирига жуда ўхшаш тилларни билиш мияга кўпроқ таъсир қилиши мумкинлигини ўрганишни режалаштирмоқда: яқин қардош тиллардан фойдаланиш кўпроқ тил назоратини талаб қилиши ва натижада мияни яхшироқ чиниқтириши мумкин.

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ сунъий интеллект неврологик касалликларни даволаш учун янги дориларни тезроқ излашда муҳим воситага айланиши мумкинлиги ҳақида хабар берилган эди.