Сўнгги юз йилда инсон бош суяги анча юмалоқлашган – тадқиқот

Инсон бош суягининг шакли сўнгги аср давомида сезиларли даражада ўзгарди. Бу хулосага XX аср бошидаги одамлар ва замондошларининг бош тузилишини солиштирган япониялик тадқиқотчилар келди. Иш натижалари “American Journal of Biological Anthropology” (AJBA) журналида чоп этилди.

Олимлар 1900–1920 йилларда вафот этган одамларнинг бош суяги компьютер томограммаларини таҳлил қилиб, уларни 2022–2024 йилларда вафот этган замонавий японларнинг сканер маълумотлари билан солиштиришган. Аниқлик учун улар уч ўлчовли моделларда 161 та анатомик нуқтадан фойдаланган.

Маълум бўлишича, юз йил ичида бош суяги анча юмалоқ шаклга келган: замонавий одамларда бошнинг чўзиқ шакли камроқ учрайдиган бўлган. Бундан ташқари, юз тузилиши ҳам ўзгарган – ёноқ суяклари торайган, юқори жағ кенгайган, бурун эса ингичкалашиб, олдинга кўпроқ чиққан. Шунингдек, олимлар пешонанинг қисқаришини ва қулоқ орқасидаги суяк ўсимталарининг катталашишини қайд этган.

Тадқиқот раҳбари Сиори Усуининг сўзларига кўра, бундай ўзгаришлар эволюция билан изоҳлаш учун жуда тез содир бўлган. Катта эҳтимол билан, бу ҳаёт тарзига боғлиқ: болаликдаги овқатланиш ва саломатликнинг яхшиланиши, шунингдек, камроқ чайнаш кучини талаб қиладиган юмшоқ овқатларга ўтиш юз суякларининг шаклланишига таъсир қилган.

Кутилмаган натижалардан бири эркаклар ва аёллар ўртасидаги фарқларнинг кучайиши бўлган. Эркакларда қош усти равоқлари ва суяк ўсимталари яққолроқ ифодаланган, юз қисми эса аёлларга қараганда кўпроқ олдинга чиққан. Бу ҳаёт тарзининг яқинлашиши ушбу фарқларни йўқотиши кераклиги ҳақидаги тахминларга зиддир.

Муаллифларнинг таъкидлашича, шунга ўхшаш тенденциялар бошқа мамлакатларда ҳам кузатилиши мумкин, бироқ буни тасдиқлаш учун қўшимча тадқиқотлар талаб этилади.