Ер иқлими мисли кўрилмаган беқарорлик даврига қадам қўйди – БМТ

Глобал иқлим мисли кўрилмаган беқарорлик фазасига кирди: иссиқхона газлари концентрацияси рекорд даражага етди, океанлар жадал қизишда давом этмоқда, муз қопламлари эса тез суръатлар билан қисқармоқда. Бу ҳақда Жаҳон метеорология ташкилотининг (ЖМТ) янги ҳисоботида айтилади.

Ҳисоботга кўра, 2015–2025 йиллар кузатувлар тарихидаги энг иссиқ 11 йил бўлди, 2025 йил эса ҳаво ҳарорати бўйича катта эҳтимол билан иккинчи ёки учинчи ўринни эгаллайди. Ўтган йили ҳарорат 1850–1900 йиллардаги саноатгача бўлган даврдан тахминан 1,43 даража юқори бўлган.

Ортиқча иссиқликнинг 91 фоизидан кўпроғини ютадиган Жаҳон океани қизишнинг янги рекорд даражасига етган. Сўнгги икки ўн йилликда у ҳар йили инсониятнинг 18 йиллик энергия истеъмоли ҳажмига тенг энергияни ўз ичига тўпламоқда. 2025 йилда океан юзасининг қарийб 90 фоизи камида битта денгиз иссиқлик тўлқинини бошдан кечирган.

Муз қопламлари шиддат билан қисқаришда давом этмоқда: Арктика денгиз музлари 2025 йилда минимал ёки унга яқин кўрсаткичларга тушган, Антарктика эса сунъий йўлдош кузатувлари тарихидаги учинчи энг паст натижани кўрсатган. Исландия ва Шимолий Американинг Тинч океани соҳилларида музликларнинг оммавий йўқолиши қайд этилган.

Жаҳон океани сатҳи кўтарилишда давом этмоқда ва у сунъий йўлдош ўлчовлари бошланган 1993 йилдагига нисбатан 11 сантиметрга юқори. Экспертларнинг таъкидлашича, бу жараёнлар асрлар давомида давом этади, океаннинг чуқурликдаги ҳарорати ва кислоталилигидаги ўзгаришлар эса минг йиллар давомида қайтарилмас бўлиб қолади.

ЖМТ биринчи марта маърузага Ернинг энергия дисбаланси кўрсаткичини – кириб келаётган қуёш энергияси ва чиқиб кетаётган иссиқлик нурланиши ўртасидаги фарқни киритган. Бу дисбаланс 65 йиллик кузатувлар давомидаги максимал даражага етган.

2025 йилдаги экстремал об-ҳаво – қурғоқчилик ва бўронлардан тортиб, сув тошқини ва ўрмон ёнғинларигача – минглаб одамларнинг ўлимига, миллионлаб жабрланувчиларга ва миллиардлаб иқтисодий йўқотишларга олиб келди. Маърузада иқлим билан боғлиқ озиқ-овқат хавфсизлигининг ёмонлашуви, миграциянинг кучайиши ва аҳоли саломатлигининг ёмонлашуви, жумладан, денгиз безгаги тарқалиши ва иссиқлик стрессининг ортиши қайд этилган.

“Урушлар даврида иқлим зарбалари яна бир ҳақиқатни очиб бермоқда: қазиб олинадиган ёқилғига қарамлигимиз ҳам иқлимга, ҳам глобал хавфсизликка путур етказмоқда. Бугунги маърузани огоҳлантириш билан тўлдириш керак: иқлим хаоси тезлашмоқда ва кечикиш ҳаёт билан тўланиши мумкин”, дейди БМТ Бош котиби Антониу Гутерриш. 

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ дунёдаги энг қадимги айсберглардан бири A23a эриб йўқолиб бораётгани ҳақида хабар берилган эди.