Putin Markaziy Osiyoda GES va AESlarni qurishga tayyorligini aytdi

Rossiya Prezidenti Vladimir Putin Markaziy Osiyo mintaqasidagi yirik energetika loyihalarida Rossiya sarmoyasi va ishtirokini yanada oshirish rejalarini ma’lum qildi. Bu haqda u joriy yilning 9 oktyabr kuni Dushanbeda bo‘lib o‘tgan ikkinchi “Rossiya-Markaziy Osiyo” sammitida aytdi.

Rossiya rahbarining so‘zlariga ko‘ra, Moskva nafaqat an’anaviy uglevodorod loyihalarida, balki atom va gidroelektrstansiyalarini qurish, qayta tiklanadigan energiya manbalarini rivojlantirish, suv-energetika infratuzilmasini modernizatsiya qilishda ham ishtirok etishga tayyor.

“Rossiya kompaniyalari yangi GESlar qurilishida, shuningdek, suv-energetika infratuzilmasining xavfsiz ishlashini ta’minlash, suv resurslari va transchegaraviy daryolardan oqilona foydalanishga qaratilgan loyihalarda ishtirok etishga tayyor”, dedi Putin.

U, shuningdek, bu jarayon “zamonaviy rus texnologiyalari” va mintaqaning energiya tizimiga qayta tiklanadigan energiya manbalarini joriy qilish bilan bog‘liqligini ta’kidladi.

Investitsion asoslar va ustuvor yo‘nalishlar

Putin Rossiya va Markaziy Osiyo davlatlari o‘rtasidagi o‘zaro tovar ayirboshlash hajmi 45 milliard dollardan oshganini, mintaqa mamlakatlari iqtisodiyotiga kiritgan Rossiya sarmoyalarining umumiy hajmi esa 20 milliard dollardan oshganini ta’kidladi. Biroq, uning so‘zlariga ko‘ra, bu yetarli emas.

U, ayniqsa, texnologik va sanoat sohalarida, jumladan, import o‘rnini bosishda hamkorlikni kuchaytirishga chaqirdi.

Hamkorlikning amalga oshirilgan yo‘nalishlaridan biri bu GESlarni modernizatsiya qilish bo‘lib, ularning aksariyati Sovet Ittifoqi davrida qurilgan.

Xususan, Rossiyaning Amudaryo va Sirdaryo havzalarida infratuzilmani modernizatsiya qilishdagi ishtiroki, shuningdek, Orolbo‘yi hududida suvni tejash, suvdan qayta foydalanish texnologiyalarini joriy etish, o‘rmonzorlarni barpo etish bo‘yicha loyihalar tilga olinadi.

Bundan tashqari, Putinning ta’kidlashicha, Rossiya Markaziy Osiyo davlatlari bilan qo‘shma dasturlar uchun 33 million dollardan ortiq mablag‘ ajratgan.

Mintaqaning ustuvor yo‘nalishlari energetika bilan bir qatorda transport-logistika zanjirlarini, jumladan, Shimol-Janub va Sharq-G‘arbiy yo‘laklarni rivojlantirishni ham o‘z ichiga oladi.

Mavjud va rejalashtirilgan loyihalar

Rossiya kompaniyalari Markaziy Osiyo mamlakatlarida yangi gidroelektrstansiyalarni qurishga tayyorligini bildirdi.

Tojikistonda Rossiya kompaniyalari allaqachon gidroenergetikaga sarmoya kiritgan, misol tariqasida Rossiyaning ustav kapitalida salmoqli ulushga ega Sangtuda-1 GESni keltirish mumkin.

Asosiy loyihalardan biri Qirg‘izistonning Norin daryosi bo‘yida qurilgan Qambarota-1 GES bo‘lib, u qurib bitkazilgach, mamlakatning eng yirik elektr stansiyasiga aylanadi. Rossiya sarmoyasi ishtirokida Qirg‘izistonda ham Yuqori Norin gidroelektrstansiyalari kaskadi (GES) loyihasi ishlab chiqilmoqda.

Bundan tashqari, Rossiya kichik atom elektrstansiyalari qurilishida ishtirok etishga tayyor.

2025 yilning martida “Rosatom” bosh direktori Aleksey Lixachyov Rossiya Tojikistonga kichik atom elektr stansiyasi qurish loyihasini taklif qilganini ma’lum qildi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Dushanbe taklifni o‘rganmoqda, muhokamalar dastlabki bosqichda. “Rosatom” Qirg‘izistondagi kichik atom elektr stansiyasi loyihasini (110–440 MVt) ham muhokama qilmoqda.

O‘zbekistonda RITM-200N seriyali reaktorlardan foydalangan holda quvvati taxminan 330 MVt bo‘lgan atom elektr stansiyasi loyihasi allaqachon Jizzax viloyatida qurilishi tasdiqlangan bo‘lib, “Rosatom” unda bosh pudratchi sifatida ishlaydi.