Си Цзиньпин АҚШда: Трамп уни эҳтиром билан қарши олди (видео)

Бугун, 24 сентябрга ўтар кечаси Хитой Халқ Республикаси Раиси Си Цзиньпин уч кунлик давлат ташрифини амалга ошириш учун Вашингтонга етиб борди. АҚШ Президенти Дональд Трамп меҳмонларни Оқ уйда кутиб олиш анъанасини бузиб, уни аэропортда шахсан қарши олди. Бошланган саммит ҳақида ОАВ нималарни ёзмоқда?

Трамп Си Цзиньпинга аэропортда камдан кам учрайдиган эҳтиром кўрсатди – “The Washington Post”

Трамп Си Цзиньпинни Вашингтондаги аэропортда фавқулодда маросим билан кутиб олди. Бу америкалик етакчининг ўз мавқедоши учун алоҳида илтифот кўрсатишга қанчалик интилаётганини намойиш этди. ХХР Раисининг ташрифи унинг охирги ўн йилдан ортиқ вақт ичидаги илк давлат ташрифига дебоча бўлди ва Трамп уни ҳар томонлама пухта режалаштиришга ҳаракат қилган. Иккала етакчи ҳам ҳатто энг арзимас ишораларнинг рамзий маъносига жуда эътибор қаратмоқда.

Анъанага кўра, Америка етакчилари ташриф буюрган давлат раҳбарларини аэропортда кутиб олмайди ва қабулни ўз ҳудудларида – Оқ уйда ўтказишни афзал кўради. Си Цзиньпин ҳам май ойида АҚШ Президенти Пекинга учиб борганида Трампни аэропортда кутиб олмаган эди. Хитой дипломатияси пухта режалаштирилган ташрифлар чоғида кўпинча ўзаро симметрияга эътибор қаратади. Трамп томонидан кўрсатилган бундай меҳмондўстлик Пекиндаги қабул доирасидан чиқиш ва меҳмонга миннатдорлик билдиришга бўлган уриниш эди.

Си Цзиньпин бўлган Air China авиакомпаниясининг Boeing 747 самолёти қўнганидан сўнг, юқори мартабали Хитой расмийлари самолётнинг очиқ эшигидан жараённи кузатиб турган бир пайтда, формадаги Америка ҳарбий хизматчилари қизил гиламни ёзишга шошилган. Сўнг Трампнинг бронланган лимузини келиб тўхтаган ва у биринчи хоним Мелания Трамп билан бирга гилам бўйлаб самолёт трапи томон юриб борган. Хитой етакчиси ва унинг рафиқаси Пэн Лиюань зинадан пастга тушиб, Трамплар жуфтлиги билан қўл бериб кўришган.

АҚШ Хитой билан икки ойлик савдо сулҳини эълон қилди – “Bloomberg”

АҚШ Молия вазири Скотт Бессент Си Цзиньпин 11 йил ичида илк бор давлат ташрифи билан Америкага етиб боришидан бир оз олдин АҚШ ва Хитой ўртасидаги савдо сулҳи яна икки ойга узайтирилганини эълон қилди. Бессент дунёнинг энг йирик иқтисодиётлари ўртасида тарифларни ва баъзи экспорт назорати чораларини камайтириш мақсадида ўтган йили тузилган битимни якунлаш учун охирги муддат сифатида 10 январь кунини белгилади. Хитой ҳукумати ушбу амал қилиш муддати тугаш санасини тасдиқлагани йўқ.

“Мен бундан ҳам йирикроқ битим тузиш мумкинми-йўқми, билмайман”, дейди Бессент Fox News’га берган интервьюсида. 

Орадан бир неча дақиқа ўтиб, Хитой Ташқи ишлар вазирлиги Си Цзиньпиннинг ушбу ташриф “унумли натижалар” олиб келишига “ишонч” билдирган баёнотини эълон қилди.

Саммит олдидан катта муваффақиятларга эришиш бўйича кутишлар юқори эмас. Сулҳнинг узайтирилиши 2027 йилгача барқарорликни кафолатласа-да, бу баъзи Америка расмийларининг муддатни уч-олти ойга узайтириш ҳақидаги таклифига мос келмайди. Бироқ икки ойлик узайтириш шу йилнинг охирида Шэньчжэнь ва Майамида бўлиб ўтадиган ва Трамп ҳамда Си Цзиньпин яна учрашиши кутилаётган дунё етакчиларининг иккита саммитини ўз ичига олади. Сулҳнинг узоқ муддатли истиқболлари ноаниқлигича қолаётгани сабабли, Хитойнинг CSI 300 индекси 24 сентябрь куни 1,3  фоизга тушган. Осиё акцияларининг MSCI индекси эса нефть нархи ва АҚШ облигациялари даромадлилигининг юқорилиги томонидан қайта бошланган босим фонида 0,7 фоизга пасайган.

Иккала етакчи ҳам вақт улар томонда деб ҳисоблайди – “Associated Press”

Трамп ва Си Цзиньпинда Оқ уйдаги музокараларда муҳокама қилинадиган кўплаб мураккаб масалалар бўлади. Хитой Трамп администрациясининг урушни тугатиш бўйича АҚШ шартларига Эронни рози қилиш учун ўз таъсиридан фойдаланиш ҳақидаги қатъий чақириқлари ва иқтисодий таҳдидларига қаршилик кўрсатмоқда. Си Цзиньпин Трампдан Тайванга қурол сотишни бутунлай тўхтатишни ва илғор микрочипларга қўйилган экспорт чекловларини юмшатишни хоҳлайди. Иккала етакчи ҳам вақт улар томонда деб ҳисоблайди ва келгуси йиллар давомидаги энг муҳим иқтисодий ва миллий хавфсизлик рақобатида бир-биридан айёрроқ чиқишга интилмоқда.

“Президент [Трамп] вақт ўтиши билан АҚШ иқтисодиёти ўсиб боришига, АҚШ янада кучайишига, АҚШ сунъий интеллект ва технологиялар соҳасида муваффақиятларга эришишда давом этишига ҳамда АҚШ муҳим минераллар ва камёб ер элементларининг муқобил манбаларини ишлаб чиқишига қатъий ишонади. Ўйлайманки, Си Цзиньпин ҳам Трамп билан музокаралар столига ўтирганида, у АҚШ шиддат билан таназзулга юз тутаётганига ва вақт Хитой томонида эканига қатъий ишонади”, дейди Давлат департаментининг Трамп ва Жо Байден даврида Шарқий Осиё бўйича сиёсат масалалари билан шуғулланган собиқ юқори мартабали мулозими Эдгард Каган. 
 
Трамп ва Си Цзиньпинда савдо сулҳини сақлаб қолиш учун аниқ рағбат бор. Трампнинг Республикачилар партияси ноябрь ойида бўлиб ўтадиган оралиқ сайловларда Конгрессдаги назоратни сақлаб қолишга уриниб, қийинчиликларга дуч келмоқда ва кейинги иқтисодий ларзага бардош бера олмайди. Бу орада Си Цзиньпин ички сектори қийинчиликни бошдан кечираётган, аммо юқори технологик маҳсулотлар экспорти юқорилигича қолаётган беқарор Хитой иқтисодиётини тартибга солишга ҳаракат қилмоқда.

Саммитга ўзининг улкан миқёсига мос келиш қийин – CNN

Нашрнинг ёзишича, Трампнинг Си Цзиньпин шарафига уюштираётган дабдабали тантаналари муҳим глобал пайт келганидан далолат беради. Аммо дабдаба чалғитувчи бўлиши мумкин. ХХР Раисининг давлат ташрифи ҳеч қайси жиҳатдан собиқ АҚШ президенти Рональд Рейган ва совет етакчиси Михаил Горбачев ўртасидаги совуқ урушни юмшоқ тўхтатишга замин яратган саммитларнинг муқобили эмас. 

Биринчи навбатда, ҳамма нарса 1980-йиллардаги ядро қуролини қисқартириш тўғрисидаги битимга ўхшаш инсониятни ҳимоя қилиш бўйича келишувсиз якунланиши кутилмоқда. Қирқ йил ўтиб, бундай қадамлар сунъий интеллектни (СИ) ривожлантиришга чекловлар қўйишни ёки ишонч ва хавфсизликни мустаҳкамлаш учун АҚШ ва Хитойга ўз технологик соҳаларида ўзаро шаффофликни таъминлашни ўз ичига олиши мумкин эди.
 
Саммитнинг кутилмаган сюрприз тақдим этиш имконияти ҳали ҳам бор, гарчи бунинг учун Хитойнинг натижаларни келишиб олиш учун мураккаб дастлабки тайёргарликни талаб қилувчи анъанавий дипломатик меъёрларини бузишга тўғри келади. Икки томонлама савдо сулҳининг узайтирилиши, Вашингтон ва Пекин ўртасида барқарорликни мустаҳкамлаш бўйича янги ҳаракатлар ҳамда сунъий интеллект, фентанил оқими, савдо ва ҳарбий тўқнашувларнинг олдини олиш соҳасидаги ташаббуслар яхши натижа бўлиши мумкин эди.

Хитойнинг камёб ер элементларини ишлаб чиқаришдаги устунлиги музокараларга соя солмоқда – “Reuters”

АҚШ тоғ-кон ва қайта ишлаш корхоналарини жадал суръатларда қураётганига қарамай, 2030-йилларгача камёб ер элементлари бўйича Хитойга қарам бўлиб қолаверади. Ушбу жиддий дисбаланс Си Цзиньпин билан учрашувда Трамп учун яққол намоён бўлади. Вашингтон учун жуда муҳим бўлган минераллар қаторига кирувчи камёб ер элементлари АҚШга қурол-яроғ, автомобиллар, компьютерлар ва бошқа кўплаб товарларни ишлаб чиқариш учун зарур.

Минерал ресурслар масалалари билан шуғулланувчи “Benchmark Mineral Intelligence” консалтинг компанияси маълумотларига кўра, Трамп ўтган йили ҳокимиятга қайтганидан бери АҚШда энг кўп тарқалган иккита камёб ер элементини қазиб олиш уч баравардан кўпроқ ошган бўлса-да, мамлакат ўз эҳтиёжининг атиги 42 фоизини қондира олади ва беш йил давомида импортга деярли чорак қисмга қарам бўлиб қолаверади.

Дунёда камёб ер элементларининг етакчи ишлаб чиқарувчиси ва қайта ишловчиси бўлган Хитой ўтган йили экспортга чекловлар жорий этишни 10 ноябргача кечиктиришга рози бўлган эди. Ушбу экспортни кечиктириш муддатининг узайтирилиши Си Цзиньпин ва Трампнинг Вашингтондаги учрашуви кун тартибида турибди. Оқ уй Хитойнинг камёб ер элементлари импортини блоклаш учун охирги муддатни 2027 йил январь деб белгилаган, аммо бунга эришиш амалда мумкин эмас.