Мия фаолиятини бир неча дақиқада яхшиловчи усул маълум бўлди

Оддий медитация инсон миясида жуда тез ўзгаришларни бошлаши мумкин. Ушбу жараён атиги 2 дақиқа ичида бошланади ва тахминан 7 дақиқада энг юқори даражага етади. Бу ҳақдаги тадқиқот CNN’да эълон қилинди.

Гарвард тиббиёт мактаби олимлари иштирокида ўтказилган тадқиқотда 103 нафар киши қатнашган. Уларнинг мия фаолияти электроэнцефалограмма (EEG) қурилмаси ёрдамида кузатилган. EEG бош терисига ўрнатилган сенсорлар орқали мия электр фаоллигини ўлчаб, мия тўлқинларидаги ўзгаришларни қайд этади. Тадқиқотда бошловчилардан тортиб тажрибали медитаторларгача бўлган иштирокчилар қатнашган.

Тажриба давомида иштирокчиларга “нафасни кузатиш” медитацияси топширилган. Бу усулда инсон нафас кириб-чиқишини диққат билан кузатади, фикрларни эса мажбурлаб тўхтатмай, уларни шунчаки ўтиб кетишига имкон беради. Шу оддий усул мия фаолиятини сезиларли даражада ўзгартирган.

Натижаларга кўра, медитация бошлангач бир неча дақиқа ичида мия тўлқинларида аниқ ўзгаришлар кузатилган. Альфа тўлқинлари (хотиржам ҳушёрлик билан боғлиқ), тета тўлқинлари (ички диққат ва чуқур эътибор), тета-альфа фаоллиги ҳамда бета-1 тўлқинлари ошган. Бу тўлқинлар мия тинч, лекин айни пайтда ҳушёр ва диққатли ҳолатга ўтаётганини билдиради.

Шу билан бирга, дельта тўлқинлари (уйқучанлик билан боғлиқ) ва гамма-1 тўлқинлари (фикр чалғиши билан боғлиқ) камайган. Бу эса инсоннинг уйқуга мойиллиги пасайиб, фикрлар тарқалиши камайганини англатади.

Олимлар бу ҳолатни “релаксация ва ҳушёрликнинг бир вақтда пайдо бўлиши” деб таърифлашади. Яъни одам бир томондан хотиржам бўлса, иккинчи томондан диққат ва онг фаоллиги ортади. Тадқиқотчилар буни мия ресурсларининг қайта тақсимланиши билан изоҳлашади. Мия чалғишдан чиқиб, диққат, ўзини кузатиш ва ҳиссиётларни бошқариш жараёнларига кўпроқ куч йўналтиради.

Тадқиқотда яна бир муҳим натижа аниқланган бўлиб, тажрибали медитаторларда тета ва альфа тўлқинлари янада кучлироқ ошган, гамма-1 ва дельта тўлқинлари эса кўпроқ камайган. Бу медитация оддий машқ эмас, балки мунтазам шуғулланиш орқали кучаядиган кўникма эканини кўрсатади.

Мутахассисларнинг айтишича, мия тўлқинларидаги бу ўзгаришлар медитация пайтида мия “бошқа иш режими”га ўтганини билдиради. Бироқ улар бу натижаларни бевосита соғлиқ яхшиланиши билан тенглаштириб бўлмаслигини ҳам айтишади, чунки EEG ўзгаришлари фақат мия ҳолатининг ўзгаришини кўрсатади, лекин у алоҳида соғлиқ натижасини кафолатламайди.

Хулоса қилиб айтганда, тадқиқот шуни кўрсатадики, ҳатто жуда қисқа – 2 дан 7 дақиқагача бўлган медитация ҳам мияга сезиларли таъсир кўрсатиши мумкин. Оддий нафасни кузатиш орқали мия тинч, диққатли ва ҳушёр ҳолатга тез ўтади, бу эса медитациянинг энг асосий нейробиологик таъсирларидан биридир.

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ мия фаолиятини ёш сақлаш учун олимлар оддий 3 одатларни тавсия қилганди.