Олимлар узоқ умр кўришнинг янги сирини очди

Инсонларнинг узоқ умр кўришига она ва бола ўртасидаги кучли ва узоқ давом этадиган боғлиқлик ҳам таъсир қилиши мумкин. Бу ҳақда нейробиолог Мэттью Зиппл бошчилигидаги тадқиқотчиларнинг мақоласида келтирилган.

Олимлар ноодатий даражада узоқ умр кўрадиган ҳайвонлар – приматлар, китлар, сиртлонлар ва филларни ўрганди. Ушбу турларнинг барчасини бирлаштириб турадиган жиҳат шуки, уларнинг болалари узоқ вақт давомида она парвариши остида бўлади.

Тадқиқотчилар кузатув маълумотлари асосида математик моделлар тузиб, агар болаларнинг яшаб қолиши онага кучли боғлиқ бўлса, табиат энг фойдали белгиларни сақлаб қолиш орқали оналарнинг узоқроқ умр кўришини қўллаб-қувватлаши мумкин деган хулосага келди.

“Инсонларнинг бошқа кўплаб сутемизувчиларга қараганда узоқ яшашининг сабабларидан бири ҳаётимизнинг асосий хусусияти – она ва бола ўртасидаги боғлиқлик бўлиши мумкин”, деган Мэттью Зиппл.

Кўпчилик сутемизувчиларда умр давомийлиги тахминан тана ҳажми билан боғлиқ бўлади. Бироқ айрим турлар ўхшаш вазндаги бошқа ҳайвонларга қараганда анча узоқ яшайди. Булар қаторига инсонлар, айрим приматлар, сиртлонлар, китларнинг айрим турлари ва филлар киради. Шу билан бирга, бундай ҳайвонлар одатда ижтимоий гуруҳларда яшайди ва бир-бирига фаол ёрдам беради.

Янги тадқиқот муаллифлари айнан оналарнинг ролига эътибор қаратишга қарор қилди. Улар она ўлими болаларнинг яшаб қолиши ва кейинчалик ўз авлодини вояга етказиш имкониятига қандай таъсир қилишини таҳлил қилди.

Барча моделлар бир хил қонуниятни кўрсатди: насллар она ғамхўрлигига қанчалик кучли боғлиқ бўлса, узоқ умр ва секин кўпайишнинг эволюцион шаклланиш эҳтимоли шунчалик юқори бўлади.

Масалан, она жуда эрта вафот этса, бу авлод саломатлигини ёмонлаштириши ва унинг кейинчалик ўз болаларига ғамхўрлик қилиш қобилиятини пасайтириши мумкин. Бундай таъсир авлоддан авлодга ўтиши эҳтимоли бор.

“Она омон қолиши билан авлод муваффақияти ўртасидаги боғлиқлик кучайганини кўрсак, бир вақтнинг ўзида узоқ умр ва камроқ кўпайиш эволюциясини ҳам кузатамиз. Айнан шундай ҳолатни инсонларда кўриш мумкин”, дея тушунтирган тадқиқотчи.

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ Исроилдаги Бен-Гурион университети олимлари биологик қаришни секинлаштира оладиган иммун тизими ҳужайраларини аниқлаганди.