Бахт гормони эшитиш қобилиятини ёмонлаштириши мумкин – тадқиқот

Одатда кайфият билан боғланадиган серотонин нейромедиатори қулоқдаги шовқинни (тиннитус) бевосита кучайтириши мумкин. АҚШ ва Хитой олимлари эшитиш тизимига таъсир қилувчи муайян нейрон занжирини аниқлаб, шундай хулосага келди. Бу ҳақдаги тадқиқот натижалари “Proceedings of the National Academy of Sciences” (PNAS) журналида эълон қилинди.

Қайд этилишича, сичқонлар устида ўтказилган тажрибаларда тадқиқотчилар мия поясидаги – “орқа чок ядроси” деб аталувчи соҳадаги серотонин нейронларини фаоллаштирган. Бу эшитиш марказларида фаолликнинг ошишига олиб келган ва қулоқдаги шовқинга ўхшаш ҳолатни келтириб чиқарган: ҳайвонлар товушдаги паузаларни (тўхталишларни) фарқлай олмай қолган, бу эса “фантом” шовқиннинг белгиси ҳисобланади.

Олимлар, аксинча, ушбу занжирни блоклаганда, симптомлар кучсизлашган. Бу илк бор серотонин сигнализациясини тиннитус (қулоқ жаранглаши) пайдо бўлиш механизми билан бевосита боғлаш имконини берган.

Муаллифларнинг кўрсатишича, асосий ролни орқа чок ядроси ва товуш сигналларини қайта ишловчи орқа чиғаноқ ядроси ўртасидаги боғлиқлик ўйнайди. Айнан шу йўл орқали серотонин мия ташқи манба бўлмаса-да, товуш деб қабул қиладиган аномал фаолликни кучайтиришга қодир.

“Қулоқдаги шовқин – инсон ташқи қўзғатувчисиз жаранглаш, шивирлаш ёки ғувиллашни эшитадиган кенг тарқалган ҳолатдир. Кўп ҳолларда муаммо қулоқлар билан эмас, балки мияда товушни қайта ишлашнинг бузилиши билан боғлиқ. Шу билан бирга, беморлар кўпинча хавотир ва депрессияга дуч келишади”, дейди олимлар.

Тадқиқотчиларнинг аниқлик киритишича, бу кашфиёт амалий жиҳатдан ҳам муҳим. Бундай ҳолатларни даволашда кўпинча антидепрессантлар – серотонинни қайта қабул қилишнинг селектив ингибиторлари қўлланилади. Янги маълумотлар шуни кўрсатадики, серотонин фаоллигининг ошиши бир вақтнинг ўзида руҳий симптомларни енгиллаштириши ва қулоқдаги шовқинни кучайтириши мумкин.

Тадқиқотчиларнинг фикрича, келажакда бу эшитиш занжирларига тегмасдан, миянинг фақат “керакли” қисмларига таъсир қилувчи аниқ йўналтирилган дори воситаларини яратиш имконини беради. Бироқ натижаларни тасдиқлаш учун инсонларда ҳам тадқиқотлар ўтказиш зарур.

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ Майами университети тадқиқотчилари ҳеч қачон никоҳда бўлмаган инсонларда саратон касаллигига чалиниш хавфи оилали кишиларга қараганда юқорироқ бўлишини аниқлаган эди.